Nederlandse ziekenhuisbestuurders die met hun medisch specialisten botsen over hun bijverdiensten in de farmaceutische industrie hebben een extra handvat gekregen om hun gelijk te halen. De Haagse rechtbank oordeelde donderdag in kort geding dat het Reinier de Graaf-ziekenhuis uit Delft in zijn recht stond bij het besluit dat onderzoek naar hart- en vaatziekten voortaan rechtstreeks onder de vleugels van het ziekenhuis plaatsvindt in plaats van via een apart bedrijf van cardiologen.
De medisch specialisten hadden in het geding geëist dat alle geldstromen via hun bv zouden blijven lopen en dat afspraken tussen ziekenhuis en cardiologen niet zomaar mochten worden opgezegd.
Voor hartpatiënten ziet Reinier de Graaf, het oudste ziekenhuis van Nederland, er overzichtelijk uit. Meestal vervoegen zij zich bij de afdeling cardiologie in Delft, soms moeten ze naar vestigingen in Naaldwijk of Voorburg. In het ziekenhuis kan de arts vragen of zij mee willen doen aan wetenschappelijke studies waarbij nieuwe medicijnen op hartpatiënten worden uitgetest.
De achterkant van de medicijntesten is complexer. De meeste studies naar hart- en vaatziekten betaalt de farmaceutische industrie. Die stelt geld beschikbaar om nieuwe medicijnen op patiënten uit te proberen. Dat geld stroomt niet naar het ziekenhuis, maar naar een aparte, commerciële bv waarvan sommige cardiologen aandeelhouder zijn.
Maandag 22 juni stond het ziekenhuis voor de rechter. Twee specialisten die er werken hadden het gedaagd, mede namens hun bv, waarin alle cardiovasculaire onderzoeken van het Reinier de Graaf zijn ondergebracht.
Financieel eigenbelang
Het verhaal van het ziekenhuis (445 miljoen euro omzet, 2.700 werknemers) is helder: het bestuur wil niet meer dat de cardiologen op deze manier bijverdienen. Ze moeten, net als de andere medisch specialisten, hun wetenschappelijke onderzoek uitvoeren onder de vleugels van het ziekenhuis, een niet op winst gerichte stichting.
„In de huidige opzet is onderzoek een businessmodel”, aldus een advocaat van het ziekenhuis. Stemt een patiënt in het ziekenhuis in met deelname aan een onderzoek, dan is dat omzet voor de bv. „Hoe meer patiënten Cardio Research includeert, hoe hoger de mogelijke uitkering voor de aandeelhouders. Zo eenvoudig is het. Financieel eigenbelang. Daar gaat dit kort geding over.”
Deze manier van werken past niet meer binnen de wettelijke en maatschappelijke normen, vindt het ziekenhuis. Niet het minst door ‘misstanden’ bij andere ziekenhuizen. Zo waren er schandalen en conflicten rond bijklussende cardiologen bij Isala in Zwolle, bij het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis in Nijmegen en bij het Amphia Ziekenhuis in Breda. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd onderzocht twee jaar geleden „gunstbetoon” in de sector, de situatie waarbij artsen partijdig zijn geworden door betalingen uit de industrie. Ze waarschuwde voor de risico’s en kwam met de aanbeveling dat ziekenhuizen hun processen verbeteren.
Zo’n oproep konden ze in Delft niet negeren, vertelde de advocaat ter zitting. Het Reinier de Graaf wijzigde zijn beleid. De contracten met Cardio Research Delft BV werden opgezegd.
Juridisch gezien was dit vorige maand het belangrijkste twistpunt. Kon dat zomaar, na decennialange samenwerking waar tot voor kort niemand klachten over had? Moest het ziekenhuis niet minstens een opzegtermijn aanhouden en schade compenseren?
Onderzoeken in vrije tijd
De logica van de huidige werkwijze was wat ingewikkelder. De cardiologen in Delft zijn lid van een coöperatie. Onder deze paraplu leveren alle medisch specialisten van Delft hun diensten aan stichting Reinier de Graaf. Daarnaast is een aantal cardiologen aandeelhouder van een bv die het wetenschappelijk onderzoek declareert. Die onderzoeken voeren de cardiologen in hun vrije tijd uit, maar wel in het ziekenhuis. Daarvoor huren ze een aparte ruimte, het ziekenhuis detacheert personeel bij de bv om onderzoek uit te voeren. Proefpersonen daarbij zijn de patiënten die Reinier de Graaf toestemming geven aan een studie mee te doen. Zij zijn niet bekend met de vennootschap van de cardiologen.
Hoeveel die ermee verdienen is onduidelijk. De laatste cijfers die Cardio Research bij de Kamer van Koophandel deponeerde, zeggen weinig: geen winst- en omzetcijfers, alleen een verkort balansje uit 2024.
Waarom moet dat allemaal zo ingewikkeld, vroeg de voorzieningenrechter. Waarom niet, net als andere medisch specialisten van Delft, die onderzoeken gewoon onder regie van het ziekenhuis uitvoeren?
Lees ook
Cardiologen van het Zwolse Isala-ziekenhuis verdienden bij met vastgoed dat zij aan hun eigen afdeling verhuurden
:format(webp)/s3/static.nrc.nl/bvhw/files/2022/12/data94100950-0cfae7.jpg)
Het gaat om de manier waarop het Reinier de Graaf de koers wijzigt, zeiden de cardiologen. De nieuwe beleidslijn wordt hun „door de strot geduwd”, terwijl nergens staat dat de huidige werkwijze verboden is. Het ziekenhuis stelt zijn eigen financiële belang voorop, vinden ze. Zij benadrukten dat hun vennootschap de laatste jaren nooit winst heeft uitgekeerd en dreigden bij ontbinding van de contracten met een schadeclaim van 560.000 euro.
Dat bedrag én een ontbrekende onderbouwing ervan hebben het ziekenhuis „onaangenaam getroffen”, zei een van de advocaten. Terwijl „volledig” duister blijft hoe groot het financiële belang van Cardio Research is. „In de dagvaarding staan geen cijfers, geen berekeningen of financiële onderbouwing.”
Volgens de cardiologen heeft het ziekenhuis voldoende inzicht in de geldstromen bij Cardio Research. Doordat het nu allerlei onderzoeksvoorstellen afkeurt, is het voortbestaan van de vennootschap en de uitvoering van wetenschappelijk onderzoek in gevaar, zeggen ze.
De cardiologen waren not amused dat de leiding van het Reinier de Graaf er schandalen bij andere ziekenhuizen bij haalde. Daar vonden onrechtmatige betalingen plaats, werd fraude gepleegd, stelden ze. „Dit ging om rotte appels onder de medisch specialisten. Het is in alle opzichten onvergelijkbaar met de situatie in Delft.”
