Poolse archieffilm ‘Trains’ wint IDFA-hoofdprijs, Nederland sterk in meeslepende DocLab-competitie
De Poolse film Treinen van regisseur Maciej J. Drygas is de grote winnaar van het International Documentary Film Festival Amsterdam. De film kreeg donderdagavond in het Internationaal Theater Amsterdam twee prijzen van de internationale jury, voor beste film en voor beste montage.
Treinen rijden al sinds het begin van de filmgeschiedenis op het scherm en symboliseren vaak de filmkunst zelf. Daarom is het opmerkelijk dat de film, geheel opgebouwd uit archiefmateriaal, zo urgent en vernieuwend is. Uit ogenschijnlijk nostalgische beelden worden al snel sporen getrokken naar het industriële karakter van moderne oorlogen via beelden van treinen die oorlogsmateriaal en soldaten vervoeren, die mensen naar vernietigingskampen brengen en later vluchtelingen terugnemen. Zo trekt Trains precieze lijnen van het verleden naar het heden.
De 37e IDFA is de laatste editie van regisseur Orwa Nyrabia, die het maatschappelijk geëngageerde festival persoonlijker maakte door zelf als begenadigd verhalenverteller op de voorgrond te treden. Ook droeg hij bij aan de inclusiviteit met lange vervolggesprekken, geleid door moderators met een breed scala aan achtergronden en expertises.
Van De openingsavond van IDFA werd vorige week onderbroken door demonstranten die heen en weer leuzen over Palestina scandeerden. Dit gebeurde niet tijdens de prijsuitreiking. Bij aanvang van de ceremonie riep Nyrabia op tot een moment van stilte voor de “meer dan 190 journalisten en filmmakers die het afgelopen jaar in Palestina zijn vermoord”.
Ook de winnaar van de competitie voor Nederlandse documentaires gebruikt bestaand filmmateriaal om het heden een spiegel voor te houden. Directeur Luuk Bouwman tekende eerder aan Alles tegen allen een kaart van de splinterpartijen van het Nederlandse fascisme voor de oorlog. Nu keert hij terug Als propagandist terug naar die periode en portretteerde filmmaker Jan Teunissen, die de ‘Nederlandse Leni Riefenstahl’ werd genoemd vanwege de propagandafilms die hij maakte als hoofd van de filmafdeling van NSB en SS. De jury stelde vast dat van alle verhalen die in Nederland over de oorlog worden verteld, dit verhaal het meest verbazingwekkend is vanwege de vergeten (en uitgewist) geschiedenis.
De films die in de hoofdcompetitie de prijs voor beste regie en beste cinematografie wonnen, vonden een hoogtepunt voor de hedendaagse oorlogen in Pennsylvania en de ‘groene zone’ tussen Polen en Wit-Rusland. Een Amerikaanse pastorale van Auberi Edler volgt de cultuurstrijd die gaande is in Elizabethtown, Amerika, over het leerplan van een openbare school. Omdat het schoolbestuur herkozen moet worden, voeren extreemrechtse en fundamentalistische kandidaten hard campagne. Deze microkosmos wordt al snel een symbool voor de vele samenlevingen waar mensen niet langer dezelfde taal spreken en volwassenen de vrijheid van kinderen gebruiken als onderdeel van een politieke strijd. In De gast van Zvika Gregory Portnoy en Zuzanna Solakiewicz zien we hoe de Poolse Maciek een Syrische vluchteling opnam met gevaar voor zijn gezin. Het land is het slachtoffer van de vele tegenslagen die het gevolg zijn van een wrede politieke oorlog tussen Wit-Rusland en Polen. Hulp verlenen is strafbaar, dus wat moet Maciek doen als Alhyder weer op krachten is? Het is een vraag die de Barmhartige Samaritaan bij iedere waarnemer aanspreekt.
Nederlandse producties trokken verdere aandacht in de meeslepende competitie van DocLab en bewijzen de Nederlandse pioniersrol op het gebied van innovatieve documentaire. De prijs voor beste meeslepende non-fictie ging naar Liza Schamlé. In de installatie gebruikt ze performance en video Ik, een afbeelding, en neemt de kijker mee in een meditatie over seksualiteit en het vrouwelijk lichaam. Is het spektakel of object van verlangen? Geluidskunstwerk De Liminaal van Alaa al Minawi kreeg een speciale vermelding. Dit werk in uitvoering in de vorm van een muur vol verhalen laat zien wat we om vele redenen niet kunnen zien in samenlevingen die gescheiden zijn door letterlijke of mentale muren.
