Cabaretier Jan Jaap van der Wal treedt weer op in Nederland: ‘Vlamingen trekken niet te hard of te cynisch. Dat vinden Nederlanders juist leuk’

Jan Jaap van der Wal (45) leasede speciaal voor zijn terugkeer naar Nederland een Belgische auto. De cabaretier, die in Antwerpen woont, beschikt over een auto met Nederlands kenteken. Hij wil echter in een Belgische kopie naar de theaters komen. Het maakt niet uit dat niemand dat ziet: “Dit soort details vind ik leuk en belangrijk. Ik wilde ook drop-in muziek en een kledingontwerper uit België.”

Van der Wal is terug in Nederland met een cabaretvoorstelling. Zijn laatste bezoek op geboortegrond dateert van 2014, waarna hij naar Antwerpen vertrok. Eerst gedeeltelijk, sinds 2021 definitief. Hij presenteerde het satirische tv-programma in België De ideale wereldis jurylid De slimste persoon en toerde daar met vier cabaretprogramma’s. In de tussentijd bleef hij teamcaptain in het NPO-programma in Nederland Dit was het nieuws.

In zijn nieuwe voorstelling Mijn vlakke land hij deelt ervaringen uit Vlaanderen: van een stratenrace met paard en wagen tot een verkenningstocht door Ninove – de eerste gemeente met een burgemeester uit het extreemrechtse Vlaams-Belang. Aan de hand van dergelijke anekdotes illustreert Van der Wal de verschillen in omgangsvormen tussen Nederlanders en Vlamingen.

Ook Nederland komt voorbij, want ja, hij is “terug bij zijn ex”. Dat is fijn, maar maakt ook melancholisch, besluit Van der Wal. Die melancholie brengt hem terug naar zijn jeugd in Fryslân, een ‘land dat niet meer bestaat’. Een les voor tegenstanders van migranten, aldus de cabaretier. Ze nemen volgens hem de teleurstelling over een verleden dat onherroepelijk voorbij is weg bij mensen die destijds nergens te bekennen waren. Deze migranten zullen de oorzaak zijn van een minder prettig cadeau, is de redenering die Van der Wal weerlegt.

Migratie komt dus op meerdere manieren in de voorstelling terecht. Van der Wal stoort zich aan “de totale weigering van veel politici om goed te kijken naar de achtergrond van migranten: wie zijn ze, wat zouden ze kunnen bijdragen”, zegt hij: “Daarom denk ik niet dat het asielbeleid van minister Faber is het strengst. , maar het meest luie ooit. Dat vind ik echt schandalig.”

Interactie met publiek

Live comedy is altijd het leukste, want dan functioneren de menselijke antennes anders dan wanneer er een scherm tussen zit. Van der Wal is een van de beste live comedians van Nederland en interactie met het publiek is voor hem nooit een teken van gebrek aan inspiratie. Laatkomers worden soepel onderdeel gemaakt van de voorstelling tijdens de première op 16 november: “Dit zou in Vlaanderen niet zijn gebeurd, die mensen zouden zijn gestorven van schaamte.”

In Vlaanderen komt het zelden voor dat er publiek binnenloopt als hij al begonnen is, zegt Van der Wal twee weken later, voorafgaand aan een voorstelling in Delft: “In Nederland denken theatermedewerkers: deze mensen zijn op tijd, dus wij beginnen gewoon. . In Vlaanderen wacht men vaak gewoon af als er nog geen publiek komt. Dan begin ik twintig minuten later.”

Waarom wilde je weer een cabaretvoorstelling in Nederland opvoeren?

“Ik merk dat Nederlanders niet geïnteresseerd zijn in wat ik in België doe. Na opnames van Dit was het nieuws Vaak werd mij gevraagd: ‘Speel jij wel eens ergens?’ Dat prikte mij een beetje. Het publiek daar bestaat in potentie uit alle theaterliefhebbers. Ik vond het zonde om er niets meer mee te doen. Dus ik wilde mezelf weer laten zien. Het blijft slechts één theaterseizoen. Dit is geen herlancering van mijn carrière in Nederland.”

Bent u tien jaar geleden voor België gevallen omdat u het daar leuk vond, of vooral omdat u Nederland niet meer leuk vond?

“Een combinatie. In Nederland worstelde ik met de vraag of ik die tour langs dezelfde theaters nog een keer wilde doen. Ik begon dat steeds sneller te vervelen. In die zin ben ik echt geen Youp van ‘t Hek. Ik werd een tijdje gek op televisie en probeerde van alles uit. Dat lukte niet altijd, waardoor ik merkte dat ik er niet nog tien jaar mee door kon gaan. In 2014 kreeg ik een kans op de Vlaamse televisie en dat was zo leuk dat ik daar ook wilde optreden.”

Vroeger keken de Vlamingen heel goed naar Nederland, maar Nederland ontwikkelt steeds meer een eigen comedycultuur

En waarom geen tours die zowel Nederland als België aandoen?

“Grote namen als Theo Maassen en Najib Amhali doen dat wel, maar dat wordt steeds minder. Vroeger keken de Vlamingen heel goed naar Nederland, maar Nederland ontwikkelt steeds meer een eigen comedycultuur. Ik merk dat daar een soort chauvinisme ontstaat. Jullie Nederlanders hebben je eigen markt, zoiets. Vorig jaar had ik een kerstfeest met Vlaamse cabaretiers. Daar begint zich een soort groep te vormen en daar maak ik nu deel van uit.”

Is de humor ook anders?

“Vlamingen trekken niet te hard of te cynisch. Dat vinden Nederlanders juist leuk. Vlamingen houden ook van grappen over Vlamingen. Ze hebben een grote neiging tot zelfkastijding.”

Was er ook een inhoudelijke reden voor uw verhuizing? Dit gaf je een nieuw volk om door geïnspireerd te worden.

“Zeker, daar komt ook het plan voor België vandaan: dan heb ik een compleet nieuw gebied en kan ik opnieuw beginnen. Dat heb ik altijd aantrekkelijk gevonden. Daarom vind ik het zo leuk om tv-programma’s te maken. En bovendien werd ik gewoon verliefd op Antwerpen. De mensen, kunst, muziek, eten en drinken: er zit op veel vlakken wat meer smaak in. De architectuur is soms lelijk, maar ja, iedereen kan zijn eigen huis bouwen. Dus mensen doen gewoon wat.”

In je voorstelling zeg je dat het leven in Vlaanderen je veranderd heeft. Op welke manier?

“In een ander land zijn de manieren gewoon anders. Doordat je dat verschil merkt, ga je ook meer naar jezelf kijken: waarom zeg ik wat ik zeg, gedraag ik me zoals ik doe. Er komt een bewustwording bij en dat is heel fijn. Wat dat betreft zou het goed zijn als de spreidingswet voor iedereen verplicht zou zijn: ga maar ergens anders wonen en kijken hoe het daar gaat.”

Ik vond dat de verschillen tussen Vlamingen en Nederlanders vaak een beetje een stereotype waren. Maar zijn ze echt zo groot?

“Ik denk het wel, ja. In Nederland ben ik ooit verhuisd naar Katwoude, een dorp boven Amsterdam. Ik liep met de kinderwagen naar buiten en een vrouw in flat Amsterdam riep: ‘Jij bent misschien hier komen wonen, maar Katwoude komt niet naar jou. Je moet naar Katwoude komen!’ Zoiets zou in Vlaanderen nooit gebeuren. De sfeer daar is altijd een beetje alsof je een one night stand hebt gehad en die persoon later op straat weer tegenkomt. Ongemakkelijk.”

Bent u zich ook meer als Vlaming gaan gedragen?

“Ja, maar Friezen en Vlamingen lijken wel op elkaar. Vermijd conflicten, doe het rustig aan. Dat vind ik ook aantrekkelijk. Reageert niet altijd onmiddellijk op e-mails en belt soms een week lang niet terug. Dat deed ik altijd, maar toen was het soms wel een beetje gek. Nu mag ik het gewoon Vlaams gedrag noemen.”

Ben jij ook veranderd als cabaretier?

“Ik ben rustiger en verhalender geworden. Vroeger was ik die politiek geëngageerde cabaretier van Nederland. Dat ben ik nog steeds, maar toen begon ik ook heel duidelijk vanuit het nieuws en de maatschappij. Nu wilde ik iets persoonlijker maken.”

Waarom?

“Dat vond ik wel gepast bij mijn terugkeer naar Nederland. Dat gaf een gevoel van nostalgie. Vanuit dat gevoel ben ik begonnen. Ik heb al mijn dozen met spullen uit het verleden doorzocht. Mijn carrière ging de eerste tien jaar zo snel. Daar wist ik bijna niets meer van.”

Je vertelt over kaartjes die je kreeg van klasgenoten toen je als kind regelmatig in het ziekenhuis lag, maar ook over de donor van je kind. Waarom?

“Ik vond dat wel passend bij het onderwerp migratie. Mijn kind zal Vlaams zijn, wat een ernstig gevolg is van mijn emigratie naar België. En omdat hij het kind is van een onbekende donor, is hij ook een halve vreemde voor mijn vrouw en mij.”

Vind jij het spannend om op het podium over je kind te praten?

“Nee, ik heb wel het gevoel dat dit binnen de context van de voorstelling blijft. In Vlaanderen is dat trouwens makkelijker. Er is helemaal geen reflex: hé, dat wist ik niet, dat is nieuws. In Nederland is dat heel erg en zoiets komt vaker bij RTL Boulevard terecht.”

Heeft uw verhuizing naar België iets veranderd in uw kijk op het migratiebeleid?

“Niet noodzakelijkerwijs. Ik ben twee keer een ‘kut-Hollander’ genoemd. Ik moest lachen, maar het deed me ook pijn. Als je dat honderd keer per dag op je af krijgt… Het raakte mij ook toen ik zelf documenten moest aanvragen en zag hoe daar andere migranten aan het lijntje werden gehouden. Het ontvangen van onjuiste informatie, onnodig moeten wachten. Op een gegeven moment wordt zoiets barbaars.”

Je gaat veel uit. De eerste gemeente met een extreemrechtse burgemeester wilde je beleven door er een paar nachten te overnachten. Heb je als cabaretier input van buitenaf nodig?

“Een les die ik al snel besefte – en ook leerde van Raoul Heertje – is dat je als cabaretier gewoon moet leven. Er zijn veel cabaretiers die overdag rondhangen. Gamen, dat soort dingen. Ik kijk ook films en series, maar ik denk dat je toch echt iets moet opzoeken. Net zoals Martin Bril dat vroeger deed voor zijn columns. Stap gewoon in de trein, ga ergens heen. Dat gevoel heb ik ook heel sterk. Ik wil een ontdekkingsreiziger blijven.”

Jan Jaap van der Wal.

Om te delen





E-mail de redacteur