Als de Amerikaanse regering je tot terrorist heeft bestempeld: deze Italiaanse internetprovider kwam vorige week op de sanctielijst

Sinds de Verenigde Staten vorige week de Italiaanse internetserviceprovider Autistici/Inventati (A/I) op een sanctielijst plaatsten, voltrekt zich een doemscenario voor de activisten die de organisatie onbetaald runnen. Ze proberen met man en macht hun diensten – hosten van webpagina’s en e-mailservers – in de lucht te houden. Maar dat is bijna niet te doen als de Amerikaanse regering je tot terrorist heeft bestempeld.

Direct na plaatsing op die lijst schrapte de Amerikaanse betaaldienstverlener PayPal het account van de activisten. En op dag 5 hief hun Italiaanse bank de rekening op. Intussen worden ze online voortdurend aangevallen. „We worden behandeld als Hamas of Al-Qaida”, zegt een van de drijvende krachten.„ Geen waarschuwing, geen juridische procedure.” De redactie kent zijn naam, maar hij praat op voorwaarde van anonimiteit: associatie met terrorisme kan grote persoonlijke consequenties hebben. „Zo word je blijkbaar beloond voor 25 jaar vrijwilligerswerk.”

Online-burgerrechtenorganisaties in heel Europa kijken bezorgd mee en beginnen steunacties. „De Amerikaanse regering gebruikt extraterritoriale juridische instrumenten tegen critici, dissidenten en de onafhankelijke digitale infrastructuur die hen ondersteunt”, aldus een briefing waarmee ze Europarlementariërs wakker willen schudden. Een van de schrijvers is Marleen Stikker, directeur van Waag Futurelab in Amsterdam, een organisatie die onderzoek doet naar technologie. Telefonisch voegt ze daaraan toe: „Dit draait om strategische autonomie. Autistici/Inventati is de kanarie in de kolenmijn.”

Antifascistisch, feministisch, anarchistisch

De Amerikaanse bemoeienis met de Italianen begint met een post van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio. Op 26 augustus meldt hij op X dat Amerika de sanctielijst heeft uitgebreid waarop organisaties staan die de VS als terroristisch beschouwen. Amerikaanse burgers en bedrijven riskeren hoge straffen als ze daar nog zaken mee doen. Opvallende nieuwkomer: een kleine Italiaanse internetserviceprovider, Autistici/Inventati (A/I).

A/I biedt activisten wereldwijd gratis versleutelde e-mail en webhosting. Het begon een kwart eeuw geleden als hackerscollectief. Inmiddels is het een geregistreerde vereniging, gerund door vrijwilligers en gefinancierd met donaties. Zo’n twintigduizend organisaties wereldwijd gebruiken A/I voor hun website. Ze hebben in de regel gemeen dat ze zich antifascistisch, feministisch of anarchistisch noemen. Het betreft zowel radicaal-linkse clubs die geweld niet schuwen, als vreedzame links-activistische bewegingen. In Nederland zijn het er tientallen, zoals Anti-Fascist Action uit Rotterdam, Abortion Network Amsterdam en De Zwarte Tulp, een anarchistenorganisatie uit de Bollenstreek en Leiden. Die laatste berichtte drie jaar terug nog trots over de sabotageactie op de auto’s van een spreker op een congres van de jongerenpartij van Forum voor Democratie, vanwege haar „transfobische ideeën”.

A/I noemt zichzelf antikapitalistisch. „Voor ons betekent dit dat onze gebruikers geen producten zijn. Het zijn mensen die iets willen veranderen.”

In het besluit waarmee A/I tot ‘Specially Designated Global Terrorist’ wordt verklaard, gebruiken de Amerikaanse ministeries van Buitenlandse Zaken en Financiën de termen „extremistisch” en „radicale hackers”. A/I runt volgens hen de digitale infrastructuur voor gewelddadige antifa-cellen en andere links-extremistische militanten wereldwijd.

Antifa is een afkorting voor antifascistisch en wordt als label voor tal van groepen gebruikt; er is geen organisatie die zo heet. Trump noemt ‘Antifa’ niettemin sinds september 2025 een terroristische organisatie. Een meerderheid in de Tweede Kamer wil zijn voorbeeld volgen.

Dat Trump radicaal-links op de korrel neemt, was de Italiaanse activisten uiteraard niet ontgaan. Ze hebben uitgesproken meningen over de Amerikaanse president en politiek. Maar tot nu toe was het geen probleem die online te uiten. Natuurlijk, sociale media hebben omstreden accounts gesloten, en overheden blokkeren onwelgevallige domeinen, maar de infrastructuur – mailservers en webhosting – bleef tot nog toe goeddeels gevrijwaard van deze dynamiek.

Dat geldt zeker in de VS, waar online platformen (zoals X, Instagram en TikTok) nadrukkelijk niet verantwoordelijk zijn voor wat hun gebruikers publiceren. Onder anderen multimiljardair en X-baas Elon Musk verdedigt dit recht fel, omdat anders sprake zou kunnen zijn van censuur.

Toen een screenshot van de post van Rubio rondging in de Signalgroep van het A/I-collectief – „We zitten niet op X” – was de eerste reactie er dan ook een vol ongeloof. Dit moest eerst worden gecheckt, vertelt de zegsman in een telefoongesprek via Signal. Hij was net klaar met zijn werkdag en wilde een biertje drinken in de tuin. In plaats daarvan klapte hij de laptop open die hij gebruikt voor A/I.

De tien tot vijftien vrijwilligers van zijn organisatie hebben vooral digitaal contact met elkaar. Ze wonen verspreid over Italië en runnen de internetserviceprovider naast hun dagelijks werk en het gezinsleven. „Ik heb ook gewoon een hypotheek”, zegt de anonieme man.

Geen contacten meer via de VS

Wie op de Amerikaanse sanctielijst belandt, samen met onder anderen Noord-Koreanen, Iraniërs en Hamas-leden, is uitgesloten van zakelijk contact met Amerikaanse personen en bedrijven. Voor importeurs en exporteurs is dat in de regel een doodvonnis; de Amerikaanse dollar is cruciaal voor internationale transacties.

Amerika domineert in de financiële wereld, maar ook in de digitale, ervaart A/I nu. Hoewel officieel een overgangsperiode van een maand geldt voor de sancties van kracht worden, op 25 september, zijn de gevolgen van opname op de terroristenlijst onmiddellijk merkbaar.

Binnen 24 uur na Rubio’s bericht verbreekt PayPal de banden met A/I, dat de betaaldienstverlener gebruikt om donaties te ontvangen. Met dat geld wordt onder meer de huur van servers in diverse Europese landen betaald.

Dezelfde dag gaat ook de website Autistici.org uit de lucht. Dat komt doordat het een Amerikaanse publieke organisatie is, Public Interest Registry (PIR), die voor de hele wereld de .org-domeinen beheert. Zoals Stichting Internetdomeinregistratie Nederland (SIDN) dat doet voor de .nl-domeinen.

Een woordvoerder van PIR mailt desgevraagd: „Onze organisatie is in de VS gevestigd en we moeten ons aan de Amerikaanse wetten en sancties houden. We zijn wettelijk verplicht het domein op te schorten.” Als PIR dat niet doet, kan ze worden vervolgd wegens indirect bijdragen aan terrorisme, met kans op gevangenisstraf. Het Italiaanse collectief is op internet nog wel vindbaar, omdat het meer domeinnamen gebruikt.

Wat ze allemaal moeten regelen om te voorkomen dat hun dienst uitvalt, overweldigt de vrijwilligers van het collectief. Mede daardoor is het aanvankelijk moeilijk met hen in contact te komen. Via via lukt het uiteindelijk om, verspreid over enkele dagen, via Signal gesprekken te voeren met de mannelijke vrijwilliger. „Ik ben geen terrorist. Ik ben er ook niet om terroristen te beschermen”, zegt hij.

Hij vertelt dat autoriteiten geregeld A/I benaderen met verzoeken om bepaalde inhoud offline te halen, zoals ook gebeurt bij webhosters in Nederland die beelden van kindermisbruik op hun servers hebben staan. Als zo’n verzoek terecht is, doen we dat gewoon, zegt de man. En anders wordt het bij de rechtbank beslecht. „We zijn nog nooit veroordeeld.”

Antiglobaliseringsprotesten

A/I is ontstaan vanuit de protestbeweging tegen globalisering. Spraakmakende, gewelddadige demonstraties hadden in 2001 plaats in Seattle en Genua, gericht tegen de Wereldhandelsorganisatie en internationale handelsverdragen. De man die met NRC spreekt, hielp andere activisten destijds met hun prille online-activiteiten en het opzetten van alternatieven voor traditionele kranten en nieuwszenders.

Sindsdien hebben veel activistengroepen eigen servers opgezet, zodat ze voor hun online-activiteiten niet afhankelijk zijn van de infrastructuur van bedrijven. „Sinds twee jaar hebben Europese politici het over de noodzaak om ‘digitaal autonoom’ te worden, maar anarchisten wilden dat altijd al”, zegt ‘Maxigas’, een van oorsprong Hongaarse wetenschapper die de hackersbeweging al decennia volgt en beschrijft. Hij is universitair docent in Utrecht en onderzoeker bij het Critical Infrastructure Lab, een samenwerkingsverband van universiteiten. Zijn hackersnaam Maxigas gebruikt hij ook in zijn werk en wetenschappelijke publicaties. Hij schreef het voorwoord voor een boek over A/I dat in 2015 verscheen.  

Internetdiensten die voortkomen uit hackerskringen zijn meestal bedoeld voor mensen die ze kennen, vaak uit de eigen stad, beschrijft Maxigas. Zo is A/I ook begonnen. Maar het is met slechts een handjevol andere organisaties uitgegroeid tot een club die ook activisten uit andere landen digitaal ondersteunt. Een andere bekende naam is RiseUp. „Als internetserviceprovider zijn ze klein. Maar binnen de activistenwereld zijn ze groot.”

De ideële bank sluit de rekening

Op vrijdag belt de accountmanager van Banca Etica, waar A/I een rekening heeft. Het collectief kan mogelijk geen klant blijven, luidt de mededeling. Weliswaar is de ideële bank Italiaans, maar voor internationale betalingen is ze afhankelijk van het Amerikaanse Visa. De A/I-zegsman: „Ze zijn bang voor secundaire sancties.” Dat wil zeggen dat Amerikaanse bedrijven geen zaken willen doen met bedrijven die nog contact hebben met gesanctioneerden.

Bevriende juristen van A/I gaan in overleg met de bank, in de hoop sluiting af te wenden. De andere vrijwilliger die de financiën voor het collectief regelt, probeert intussen zoveel mogelijk betalingen op voorhand te doen. „We betalen twee jaar vooruit voor de hardware, de domeinnamen en de hosting [servers in datacenters] om tijd te kopen voor een oplossing, mochten we onze rekening verliezen.” Twee uur na het gesprek op dinsdagochtend 1 september sluit Banca Etica de rekening alsnog.

„Vertrouwen” is wat A/I voor zijn gebruikers ‘anders’ maakt dan andere internetproviders, zegt Anne Roth. Ze is beleidsadviseur van het Duitse parlement inzake digitale onderwerpen. In 2001 was ze bij de antiglobalistenprotesten en leerde ze de mensen kennen van wie enkelen nog steeds A/I runnen. Haar eigen blog draait op een platform van A/I. Niet omdat het zo moeilijk is daar überhaupt een host voor te vinden, zegt ze, wel omdat het goed voelt haar blog te laten hosten bij een organisatie die dezelfde waarden deelt. Een club die bijvoorbeeld niet klakkeloos een bevel zal opvolgen om een domein te blokkeren, maar de eigenaar van een website eerst een waarschuwing geeft en de tijd om zijn site te verplaatsen als dat nodig is. „Ik ken en vertrouw ze.”

Sinds dit weekend kan ze haar blog niet meer actualiseren. Dat komt door cyberaanvallen op de infrastructuur van A/I, bevestigt de Italiaanse zegsman. Hij gaat ervan uit dat die afkomstig zijn van „MAGA-mensen met behulp van AI”. MAGA staat voor Make America Great Again, het motto van Trump en zijn aanhangers.

Het A/I-collectief is daardoor, naast de financiële en juridische zorgen, druk met de cyberverdediging. „We zijn niet supergeavanceerd op dat vlak, maar we proberen de lat nu zo hoog mogelijk te leggen.” Het streven nu is de 20.000 activistenblogs zichtbaar te houden. Gebruikers van de mailservers geven ze het advies nieuwe aliassen aan te maken, omdat ze op de oude spam van MAGA-aanhangers kunnen verwachten.

„Praktisch gezien valt het voor mij allemaal wel mee”, zegt Anne Roth. Ze heeft meer mailadressen en haar blog actualiseert ze slechts incidenteel. „Maar emotioneel en politiek is dit enorm. Het idee dat de VS zomaar beslissen wie ze afsluiten.”

Ze is ook bezorgd over de vrijwilligers achter het collectief, zegt ze. „Dit zal gevolgen hebben in hun persoonlijk leven. Hun banen, hun reismogelijkheden. Mogelijk komen ze de VS niet meer in, en dat geldt wellicht ook voor hun familieleden.”

Vooralsnog staan de vrijwilligers niet met naam en toenaam op de sanctielijst, alleen hun organisatie. De man van A/I is niet van plan uit te testen of hij wordt opgepakt als hij naar de VS reist. Hij was sowieso van plan het land te mijden zolang Trump aan de macht is, zegt hij.