Cappella Pratensis laat muziek horen die klonk als de zwanen aan het eten waren
Als u vanuit het oosten de binnenstad van ‘s-Hertogenbosch binnenkomt, passeert u in de Hinthamerstraat een opvallend geelgrijs pand: het Zwanenbroedershuis. De leden komen er al eeuwenlang Illustere lieve vrouwenbroederschap samen. Onder andere om muziek te maken: in de eerste eeuwen vanaf de oprichting in 1318 liet de broederschap muziek van grote componisten uit die tijd componeren, om te zingen in hun eigen kapel in de Sint-Janskathedraal. Volumineuze koorboeken (online view) uit de periode 1450-1600 met muziek van componisten als Matthaeus Pipelare, Pierre de la Rue en Jean Mouton herinneren hieraan.
De nog steeds bestaande broederschap zingt zichzelf niet (althans niet publiekelijk); Het Den Bosch vocaal ensemble Cappella Pratensis heeft de rol op zich genomen om deze renaissancemuziek levend te houden. In die tijd was het gebruikelijk om één groot koorboek op een grote houten muziekstandaard te plaatsen en daarachter samen te zingen. Dat doet Cappella Pratensis nu ook: in hun tour Het Zwanenfestival vijf zangers (kleine bezetting), een dirigent en vier muzikanten zitten bij elkaar. Alleen al door het zicht krijgt het concert een uiterst vriendelijke uitstraling.
Binnenplezier
Ook Het Zwanenfestival is een verwijzing naar broederschap. Ieder jaar op 28 december kwamen de leden bijeen voor de ‘Zwanenmaaltijd’; een kostbare aangelegenheid, waarbij de schenker van de te consumeren zwaan traditioneel de eretitel ‘zwaanbroer’ kreeg. Deze tournee zingt Cappella Pratensis muziek die op zo’n banket had kunnen klinken. Zoals ‘Ave Maria’ van Jacobus Clemens non Papa, dat prachtig ingetogen en gecontroleerd klinkt.
Al snel blijkt dat de stemmen enigszins individualistisch en lastig te mixen blijven. Enerzijds klinkt dat realistisch: bij een banket in het verleden klonk de zang waarschijnlijk ook niet perfect. Aan de andere kant vraag je je af of deze muziek in een kerk niet beter tot zijn recht zou komen. Op hun mooie Obrecht-album uit 2023 (wat in oktober nog een hele prestatie was Grammofoonprijs gewonnen) worden de zangers bijgestaan door een rijke galm.
Feestelijk is niet het woord dat in je opkomt bij dit concert. Nou ja: ingetogen, intiem, zorgvuldig fonkelend en met innerlijk plezier. Het begeleidende Sollazzo Ensemble (ook in een kleine bezetting: fluit, luit en twee violen) sluit daar mooi bij aan, al zouden ze wellicht uitbundiger kunnen (en willen) zijn.
Verklaring van liefde
Verschillende stukken volgen elkaar slim op: vrome massadelen lijken soms gebaseerd op al te seculiere werken, zoals de Benedictus’ Mis van Benedictus Appenzeller, dat gebaseerd blijkt te zijn op ‘Ik had veel geld verloren’, dat later in het programma staat. Dat geldt ook voor ‘Myns liefkens bruynooghen’ van Tielman Susato, dat Jheronimus Vinders in zijn mis verwerkte. Dat klinkt ook samen. Er zijn ook opvallende uitspraakkeuzes: de u in ‘Sanctus’ in Pratensis is niet ‘oe’ maar ‘ù’ (zoals in: ‘Darmdat klinkt grappig’). Benedictus wordt ‘Benedictès’. Agnus Dei klinkt als een vrouwennaam: Agnes. (Wat in het Grieks ‘puur’ of ‘heilig’ betekent, dus het idee lijkt niet zo gek).
Dat er onder de zangers geen Nederlanders voorkomen, maakt de weinige Nederlandse teksten uit de Middeleeuwen nog lastiger te begrijpen. En dichter Eric Alink heeft zijn best gedaan op de uitbundig sensuele liefdesverklaring naar de zwaan (“Ik wil op je schoot spelen, je binnenzee testen / Bij eb en vloed en elke stuwkracht, om in je diepte te verblijven.), op de anonieme melodie van ‘Ick had a boelken’. Maar het is echt moeilijk om te luisteren als artistiek directeur Stratton Bull als circusdirecteur aan het woord komt. Praten over de muziek is vaak nuttig of leuk. Zeker nu ‘het feest’ op geen enkele manier zichtbaar is gemaakt, is het aan Bull om je fantasie te prikkelen. Hij nodigt ons met luide stem en een groots gebaar uit voor het rijke banket. Tenminste, dat probeert hij, maar de zenuwen zitten hem in de weg. Hij trilt zo zielig dat je plaatsvervangend zweet.
