De tentoonstelling ‘Schaduwen op de Atlantische Oceaan’ laat de donkerste kant van het Nederlandse maritieme en koloniale verleden zien

Twee handen reiken boven de golven en houden een boeket witte bloemen vast. Zo lijkt het. Rozen? Nee, het is katoenpluis. Het is een beeld dat tot nadenken stemt. Een eindeloze zee golven rond de handen. Is degene wiens handen een drenkeling zijn?

De geënsceneerde foto is van Lisandro Suriel (1990), een magisch realistische fotograaf uit Curaçao. De onschuld die de foto uitstraalt is zichtbaar, in werkelijkheid zit er een drama achter. Het werk van Suriel kan gezien worden als het openingsbeeld van de tentoonstelling Schaduwen op de Atlantische Oceaan in het Maritiem Museum, Amsterdam.

Met deze nieuwe, semi-permanente tentoonstelling kiest het museum voor een rigoureus andere aanpak. In plaats van de maritieme trots van weleer, met schepen van de West-Indische Compagnie (WIC) als symbolen van de Europese macht, laat het museum de donkere kant van diezelfde maritieme macht zien. De schepen worden ‘oorlogsmachines’ genoemd, klaar om geweld te gebruiken en tot slaaf gemaakte mensen te vervoeren die vastgeketend zijn in het ruim. Videobeelden van animaties met bloedspatten laten die oorlogsschepen zien: er zijn masten met rood-wit-blauwe wimpels, artillerie, opstijgende buskruitdampen. Slavernij, transatlantische scheepvaart en kolonialisme zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Schaduwen op de Atlantische Oceaan schetst een krachtig beeld met behulp van nieuwe kunst – de prachtige werken van Suriel en meeslepende zelfportretten van de Zuid-Soedanese fotograaf Atong Atem (1994) – en archiefmateriaal zoals slavenregisters, foto’s en modellen van schepen waarop tot slaaf gemaakte mensen in onmenselijke transporten werden vervoerd. manieren. van het kolonialisme. ‘Ons’ maritieme verleden krijgt een kritische zeggingskracht die past bij het heden.

Gesproken teksten vormen eerder het uitgangspunt dan de objecten. Een audiotour geeft uitleg over vrijwel elk onderwerp, bijvoorbeeld over de aankoop van Manhattan voor een paar gulden door Nederlanders. De oorspronkelijke bewoners, de Lenape, beschouwden land als gegeven door goden. In hun overtuiging kon land niemand toebehoren; iedereen zorgt er tenslotte voor. Maar volgens westerse mensen kun je alles kopen en bezitten: land, dieren en ook mensen. Om zichzelf te beschermen bouwden de kolonisten een muur rond hun nieuw verworven bezit, het huidige Wall Street. Opnieuw roepen rood gespatte animaties een beangstigend beeld op.

Zwartste kant

De tentoonstelling kiest verhalen als nadrukkelijke invalshoek, passend in een mondelinge traditie. Hiermee breekt het museum met het idee dat “blanke mannen de wetenschappelijke inhoud van museumzalen bepalen”, zoals in de toelichting staat. Daar zitten nadelen aan: de pratende hoofden gooien de woorden in één stroom weg, er wordt veel door elkaar gehaald, zoals het feit dat de West-Europese kunststroming van de Renaissance kon bestaan ​​dankzij het goud van Latijns-Amerika. Ongeacht of het waar is of niet, zonder context is het zinloos en uiterst boetvaardig. Hier had de interviewer een tegenvraag moeten stellen. Bovendien: wat betekent zo’n uitspraak? Moet je de Renaissance afdoen als uitbuiting? Ook de eindeloze monoloog over de huidige containerschepen heeft geen zin. Dit betekent dat de gesproken aanklacht de museuminrichting overtreft.

De tentoonstelling laat de donkerste kant van het Nederlandse maritieme en koloniale verleden zien. Cruciaal zijn begrippen als ontmenselijking, slavernij als verwijdering van identiteit, moord, verkrachting, geweld en de impact van dit alles op het heden.

Gelukkig maken de prachtige fotowerken veel goed, zoals de zelfportretten van Atam, die een uitsnijding in haar wang heeft van een van de slavenschepen, een driemaster. Of Het altaar van de rematriatievan de terugkeer. Een mysterieus voorouderbeeld bedekt met bladgoud omringd door historische foto’s van tot slaaf gemaakte mensen. Het ligt precies tegenover de poort waardoor vroeger wapens voor de oorlogsvloot werden vervoerd. In dit rituele beeld komt alle tragedie van die tijd samen, en vooral de meedogenloze wijze waarop mensen uit hun land van herkomst, Afrika, werden ontvoerd.

Om te delen





E-mail de redacteur