Het nieuwe Europese inreis- en uitreissysteem EES hapert, vliegvelden vrezen forse vertraging
Nooit meer in de rij voor een stempel in je paspoort, was de belofte. Even registreren en hup, lekker vakantie vieren in Europa. Urenlange vertraging op veel luchthavens is echter de praktijk de laatste weken.
Sinds april is in bijna geheel Europa een nieuw inreis- en uitreissysteem in bedrijf. Bezoekers uit de VS, het Verenigd Koninkrijk, China en andere niet-Europese landen moeten zich registreren. Op Schiphol en elders staan daarvoor zelfbedieningszuilen, voor vingerafdrukken en gezichtsopnamen. Maar dit zogeheten Entry/Exit System (EES) is zo traag, en de technische problemen zijn zo talrijk, dat luchthavens deze zomer vrezen voor wachtrijen van vele uren.
In Amsterdam en op andere luchthavens in Europa – van de grote hubs tot de kleinere vliegvelden op de Griekse eilanden – maken ze zich ernstige zorgen over de operationele problemen met het digitale grenscontrolesysteem.
Zes vragen over het Entry/Exit System (EES).
1Wat is dit voor systeem?
EES is een computersysteem met biografische en biometrische gegevens van reizigers die vanuit niet-EU-landen het Schengengebied in- en uitgaan. Bijvoorbeeld uit het VK en de VS. Het geldt niet voor EU-burgers. Elders in de wereld – VS, China – zijn dergelijke systemen al langer actief.
Het gaat specifiek om de digitale registratie van reisdocumenten, gezichtsopname en vingerafdrukken. Ook in zeehavens en internationale treinstations moeten derdelanders zich registreren. Dit zou eenmalig moeten zijn; na een eerste registratie zou in- en uitreizen simpeler moeten verlopen.
Afgelopen najaar werd EES stapsgewijs geïntroduceerd in Europa. Sinds april is het systeem volledig operationeel. Het gaat om 25 EU-landen (exclusief Cyprus en Ierland) plus IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland. Deze zomer krijgen miljoenen bezoekers hiermee te maken; alleen al Schiphol verwerkt dagelijks 15.000 tot 20.000 derdelanders.
2Waarom is EES bedacht?
Sinds de terroristische aanslagen in Parijs (2015) en Brussel (2016) realiseert de EU zich dat gegevens over in- en uitreizigers op z’n best versnipperd beschikbaar zijn bij de autoriteiten. Of, op zijn slechtst, onbekend.
„EES is een belangrijke stap naar een veiliger en efficiënter grensproces”, aldus een woordvoerder van het Nederlandse ministerie van Asiel en Migratie. Samen met Justitie en Veiligheid en Defensie (Koninlijke Marechaussee, Kmar) is Asiel en Migratie in Nederland verantwoordelijk voor EES.
Volgens de woordvoerder versterkt het systeem „de grensbewaking, helpt illegale migratie en identiteitsfraude tegen te gaan en overstayers te detecteren”. De laatste zijn mensen die langer in de EU blijven dan hun visum toestaat.
3Werkt het systeem?
Ja en nee.
Ja, zegt de Europese Commissie. Sinds oktober 2025 zijn 110 miljoen mensen de EU in- of uitgereisd met behulp van dit nieuwe systeem en meer dan 44.000 mensen is de toegang geweigerd, aldus Europees Commissaris Magnus Brunner (Migratie). De overgrote meerderheid had geen geldig reisdocument of visum, meldde persbureau AFP zondag.
Volgens een Kmar-woordvoerder weigerde de dienst dit voorjaar iets meer vreemdelingen dan vorig jaar, al is onduidelijk of dit een ‘EES’-effect is.
Nee, zeggen vliegvelden en luchtvaartmaatschappijen. EES zou sneller moeten zijn dan een stempel in je paspoort, maar dat is geenszins het geval. De zelfbedieningskiosken om je te registreren haperen regelmatig. „Dit leidt tot langere wachtrijen voor reizigers van buiten de EU”, zegt een woordvoerder van Schiphol. „En dat is heel vervelend voor passagiers en luchtvaartmaatschappijen.”
ACI Europe, koepelorganisatie van Europese luchthavens, schreef begin juli in een brandbrief aan voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen over wachttijden tot wel vijf uur. Families met jonge kinderen stonden buiten, in de brandende zon, te wachten op kleinere vliegvelden met onvoldoende faciliteiten.
Ook op Schiphol vreest men deze zomer wachttijden van meerdere uren. Zo dreigen passagiers hun aansluitende vluchten te missen. Een ramp voor maatschappijen als KLM die sterk afhankelijk zijn van overstappers. In de Australische pers verschenen de afgelopen weken artikelen over de vraag of het slim is nu naar Europa te gaan.
4Welke problemen heeft EES dan?
EES bestaat uit twee lagen: een nationaal registratiesysteem en een overkoepelende Europese IT-infrastructuur. Het pan-Europese systeem wordt gebouwd door Atos, IBM en het Italiaanse defensieconcern Leonardo. Het is een gezamenlijke automatisering van 29 landen die zeer complex blijkt.
De Kmar-woordvoerder kan niet één specifiek technisch probleem noemen dat EES de laatste weken trof. „Het gaat om allerlei storingen, zowel in de nationale systemen als in het Europese systeem. Het is elke keer iets anders.”
Naast operationele kent EES ook structurele problemen, op het gebied van de privacy. Die komen, niet verrassend, vooral van digitale-burgerrechtenorganisaties. Zij vinden onder meer dat de EU een massale biometrische database bouwt zonder concrete verdenkingen van strafbare feiten. Honderden miljoenen mensen blijven erin geregistreerd, zelfs ruim na hun vertrek uit het Schengengebied. De bewaartermijn is drie tot vijf jaar.
Onder voorwaarden is EES ook toegankelijk voor onder meer politie en Europol. Dat vergroot volgens critici het risico op oneigenlijk gebruik van de persoonsgegevens. Ook zou onvoldoende publiek toezicht zijn geweest op de totstandkoming van het systeem.
5Wat zegt de luchtvaart? En de Commissie?
Vliegveldkoepel ACI en andere critici stellen dat te veel is gekeken naar de veiligheid van het systeem en te weinig naar operationele snelheid.
Luchtvaartmaatschappij Ryanair stelde vorige week in een persverklaring: „Passagiers mogen niet als proefkonijnen worden gebruikt voor een halfbakken paspoortcontrolesysteem dat deze zomer lange wachtrijen, gemiste vluchten en onnodige stress op de luchthavens veroorzaakt.” De Ierse budgetmaatschappij, het vliegbedrijf met de meeste reizigers in Europa, vreest onder meer forse vertragingen in Tenerife, Alicante, Málaga en Krakow.
De EES-chaos raakt de luchtvaart op een kwetsbaar moment. In de zomer wordt de winst gemaakt die helpt de rustige winter door te komen. Elke vertraging kost geld; heel direct ook, in de vorm van compensatie van getroffen passagiers. Bovendien kampt de luchtvaart nu met hoge kerosineprijzen vanwege de oorlog in het Midden-Oosten.
De Commissie hield lang vol dat EES „volledig operationeel” is in alle Schengenlanden en „goed werkt”. Lange wachttijden lagen meestal niet aan de werking van EES maar aan bestaande factoren zoals personeelstekorten op vliegvelden, beperkte infrastructuur en de concentratie van vluchten op specifieke tijden.
Inmiddels is Brussel om. Er is nog een hoop werk te doen, stelde Ursula von der Leyen eind vorige week. Volgens Eurocommissaris Brunner zal de Commissie „haar inspanningen verdubbelen om de lidstaten die nog steeds problemen ondervinden te helpen”, aldus AFP.
6Is er een oplossing?
Voor de korte termijn wel: bij IT-storingen en piekdrukte mag de marechaussee afzien van het registreren van vingerafdrukken en gezichtsopname. Dat hebben de Europese landen afgesproken voor een periode tot 6 september. Nederland en andere landen hebben de Commissie gevraagd die termijn te verlengen.
Van de mogelijkheid om biometrische registratie over te slaan, wordt al volop gebruikgemaakt, stelde de Commissie. Ook op Schiphol. Kmar en Schiphol zelf zetten deze zomer meer personeel in dan gepland.
Nederland en andere landen willen dat ook na 6 september registratie van vingerafdrukken en gezichtsopname mag worden overgeslagen. Daartoe voert het kabinet „intensief overleg” met de Europese Commissie en andere lidstaten, aldus het ministerie van Asiel en Migratie.
