Mogen de oogkleppen af bij de discussie over belasting op inkomsten uit vermogen?
Ja, Nederland is nog steeds een gelijk land. En nee, we moeten de vermogensongelijkheid niet overdrijven. Maar man, wat werd er deze zomer met oogkleppen gekeken naar de belastingdruk voor vermogenden. Bewust, want veel politici en commentatoren weten beter. In het politieke slagveld worden fundamentele problemen van ons belastingstelsel genegeerd om punten bij de achterban te scoren.
Doorwrochte adviezen van economen, planbureau’s en ambtelijke commissies over hoe we beter belasting kunnen heffen werden op links verengd tot ‘de allerrijksten worden ontzien’. En op rechts tot ‘waarom moeten de belastingen altijd omhoog? We innen al genoeg belasting.‘
Maar economen en adviescommissies betogen helemaal niet dat de algehele belastingdruk omhoog moet, ze constateren dat die beter en rechtvaardiger kan worden verdeeld zodat die economisch gezien minder schadelijk is. Of je de totale belastingdruk nou wil verhogen of verlagen, hij kan in beide gevallen beter.
Of je de totale belastingdruk nou wil verhogen of verlagen, hij kan in beide gevallen beter
Volgens die adviezen is er wel degelijk een probleem met hoe Nederland belasting heft op inkomsten uit vermogen en op erfenissen. Maar dan moet je wel het hele plaatje willen zien. En het probleem niet verengen tot de gebrekkige belasting op de allerrijksten. Want juist ook de grote groep Nederlanders met een eigen huis betaalt relatief weinig belasting, volgens al die analyses.
De kern van het probleem is dat we vermogen in Nederland relatief laag belasten en werken relatief hoog. Dat is economisch gezien niet verstandig, want zo maak je rentenieren en investeren in huizen lucratiever dan investeren in scholing en carrière. Van een hoge belastingdruk op werken en ondernemen wordt een economie niet dynamischer.
Ik hoor u denken: huh? Onze vermogensbelasting is toch juist hoog, vergeleken bij de rest van Europa?
Dat is alleen zo als je door een rietje kijkt. Deze zomer was er veel discussie en een conflict in het kabinet over box 3 van het belastingstelsel. In box 3 worden spaargeld, beleggingen en tweede huizen boven de 60.000 euro belast. In die discussie werd betoogd dat Nederland vermogen zwaar belast omdat het belastingtarief (36 procent) in box 3 hoog is vergeleken met landen om ons heen.
Maar spaargeld en beleggingen zijn maar een klein deel van het vermogen van huishoudens. Er zit véél meer vermogen in huizen en pensioenspaarpotten zoals pensioenfondsen, én er zit vermogen in bv’s. En die vallen allemaal niet onder het box 3-tarief.
Vooral dát vermogen belast Nederland relatief laag: het eigen huis wordt via de hypotheekrenteaftrek gesubsidieerd en vermogen dat is opgebouwd in huizen wordt laag belast. Net als pensioensparen.
„Dat box 3-tarief is inderdaad aan de hoge kant, maar dat betekent niet dat we inkomen uit vermogen zwaar belasten”, zegt universitair econoom Aart Gerritsen, gespecialiseerd in belastingen. „Want in box 3 zit slechts pakweg een achtste van het nettovermogen in Nederland.” Per saldo is de belasting op inkomsten uit vermogen dus helemaal niet hoog.
Ik hoor u denken: huh, onze vermogensbelasting is toch juist hoog? Ja, als je door een rietje kijkt
„Sterker nog, we subsidiëren de twee grootste vermogensposten: pensioen en eigen huis. Daar is economisch gezien geen reden voor. Het stimuleert mensen bijvoorbeeld meer vermogen in huizen te stoppen. Zonder die subsidie zouden misschien mensen meer geld beleggen of in beginnende bedrijven steken. Bovendien verergert het de ongelijkheid tussen huiseigenaren en huurders.”
De kans is groot dat de belastingdruk op werk automatisch toeneemt, waarschuwen ambtelijke adviezen. Door de vergrijzing wordt de groep werkenden relatief kleiner en gaan de zorgpremies stijgen. Terwijl vermogens tegelijkertijd juist snel groeien en een steeds grotere rol lijken te gaan spelen in de economie. In zo’n vergrijzende economie is het verstandig om de belastingdruk op werken niet verder te verhogen en een beetje te verschuiven naar vermogen, adviseerde bijvoorbeeld de Studiegroep Begrotingsruimte, met daarin de president van De Nederlandsche Bank, vorig jaar.
Al dit geknoei met belastingen zorgt ervoor dat twee mensen met precies evenveel vermogen of een even grote erfenis een totaal andere belastingdruk kunnen hebben. Een huurder in de private sector met een aandelenportefeuille betaalt veel meer belasting dan een huizenbezitter met overwaarde in de woning, of een huurder met vermogen in een bv.
Wie een vakantiehuis van een paar ton erft, betaalt veel meer belasting dan degene die een bedrijf of een bv erft van een paar miljoen. Ja, u leest het goed: degene met de grotere erfenis betaalt in dit geval minder belasting. Omdat rechtse partijen familiebedrijven willen steunen is er een groot belastingvoordeel opgetuigd dat economen, ambtenaren en fiscalisten moeilijk begrijpen.
En wat krijg je dan? Slimmerds die het belastingstelsel bespelen. Wie handig is kan via vermogen in een bv zijn belastingdruk fors verlagen.
En wat krijg je dan? Slimmerds die het belastingstelsel bespelen. Wie handig is kan via vermogen in een bv zijn belastingdruk fors verlagen
De vermogensongelijkheid in Nederland is de afgelopen decennia redelijk stabiel, en daalt de laatste jaren zelfs licht, gemeten met de veelgebruikte gini-coëfficiënt. En al het geld in de pensioenfondsen dempt die vermogensongelijkheid ook nog eens. Nederlanders hoeven minder zelf voor hun oude dag te sparen.
Maar onder de oppervlakte nemen de vermogensverschillen tussen groepen toe, constateerden de economen van het Centraal Planbureau onlangs, net als andere rapporten. Tussen huurders en huizenbezitters bijvoorbeeld. En tussen handigerds met een bv en andere werkenden.
Die verschillen verstoren de economie. Wie wil er een huis huren als vermogen opbouwen via een huis zo voordelig is? En zo vergroot het belastingstelsel zelf die vermogensverschillen, aldus een groot onderzoek door ambtenaren uit 2022.
Nou betekent dit allemaal niet dat de belasting op vermogensinkomsten per direct drastisch omhoog moet. Veel aanpassing zal geleidelijk moeten, alleen al omdat je bij een grote groep huizenbezitters anders veel onrust veroorzaakt. Ook moet de aanpassing met mate. Linkse partijen, inclusief D66, wilden in hun verkiezingsplannen de belastingen op winst en inkomen uit vermogen te radicaal verhogen – volgens hoogleraar Bas Jacobs, gespecialiseerd in belastingheffing. Sparen, investeren en ondernemen te veel ontmoedigen is óók niet goed voor de economie.
Maar het betekent wel dat hoe langer je wacht met het beter spreiden van de belastingdruk, hoe schever de zaak groeit.
