-
Bart Rutten
redacteur Nieuwsuur
-
Bart Rutten
redacteur Nieuwsuur
Het was opnieuw een week vol geopolitieke onrust. De relatie tussen de EU en Amerika is brozer dan ooit. Denemarken hield serieus rekening met een Amerikaanse aanval op Groenland en volgens analisten hing de toekomst van de NAVO aan een zijden draadje.
Het goede nieuws: de zoektocht naar nieuwe vrienden is al even bezig. En wel in de vorm van handelsdeals. Terwijl de wereldorde kantelt, probeert de EU houvast te vinden door met allerlei landen economische afspraken te maken.
Met handelsakkoorden laten we zien dat er niet zomaar over ons heen kan worden gelopen.
Met Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay bijvoorbeeld. Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen wil zo snel mogelijk een handtekening zetten onder het zogenoemde Mercosur-verdrag, dat handel met die Latijns-Amerikaanse landen moet bevorderen.
Von der Leyen reist komende week naar India, de snelst groeiende economie ter wereld, om ook daar een handelsakkoord te tekenen. Indonesië en Mexico zijn andere landen waarmee de EU recent de handen ineenslaat. Binnenkort worden ook akkoorden verwacht met Australië, Maleisië, de Filipijnen, Thailand en de Verenigde Arabische Emiraten.
De deals bevorderen handel tussen de landen door lagere import- en exporttarieven of mogelijke toegang tot belangrijke grondstoffen. Tegelijkertijd zijn ze vaak omstreden. Dat geldt ook voor het Mercosur-verdrag, zegt universitair hoofddocent Internationale Betrekkingen Angela Wigger (Radboud Universiteit).
“Bepaalde landbouwsectoren krijgen te maken met concurrentie van goedkope import. En EU-burgers krijgen producten die niet aan de zwaarbevochten milieu- en arbeidsomstandigheden van de EU voldoen.”
‘Wij hebben vrienden’
Maar het belang van de nieuwe vriendschappen is niet alleen economisch, vindt geopolitiek analist Haroon Sheikh, die verbonden is aan de Vrije Universiteit en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. “De wereld is plotseling heel grimmig geworden.” Hij wil dat de EU niet alleen loskomt van de grillen van de Amerikaanse president Donald Trump, maar ook van China. Dat land beperkt sinds vorig jaar de export van zeldzame aardmetalen die van groot belang zijn voor de EU.
De afhankelijkheid van het machtige Amerika en China maakt Europa zwak, betoogt Sheikh. “Met handelsakkoorden laat je zien dat je ook andere bondgenoten hebt en er dus niet zomaar over ons heen gelopen kan worden. Von der Leyen wil precies dat signaal geven: wij hebben vrienden.”
Maar Wigger waarschuwt dat economische samenwerking niet hetzelfde is als vriendschap. “Bondgenoten bieden politieke rugdekking en diplomatieke solidariteit in internationale crises, maar dat gaan de Mercosur-landen echt niet doen.”
Pas als we stoppen met iPhones, Instagram en Amerikaanse clouds, raken we de machtsbasis van zowel Trumps techgiganten als zijn oliebaronnen.
Toch is het geen toeval dat de Mercosur-deal in een stroomversnelling komt na de ontvoering van de Venezolaanse president Maduro, zegt Wigger. Nu Trump probeert zijn invloed in Latijns-Amerika te vergroten, voelen die landen het belang van nieuwe partnerschappen.
“Onze gigantische afzetmarkt maakt ons heel interessant voor allerlei landen”, zegt Sheikh. “Nu Amerika steeds onbetrouwbaarder is, kunnen we laten zien dat wij ons wél aan afspraken houden en niet aan machtspolitiek doen.”
Precies die boodschap probeerde Von der Leyen eerder deze maand over te brengen in haar nieuwjaarstoespraak. Ze hamerde op internationale samenwerking en stabiliteit en ageerde tegen importheffingen en verdeeldheid zaaien: “We hebben gekozen voor handel boven tarieven, partnerschap boven polarisatie.”
Wat vindt Trump er eigenlijk van als Europa allerlei handelsakkoorden sluit met andere landen? Sheikh: “Hij zal niet blij zijn als we minder afhankelijk van hem worden. Tegelijkertijd: ook Amerika sluit deals. Ze kunnen ons moeilijk verwijten dat we iets doen wat zij ook doen.”
De EU exporteert op dit moment voor bijna 500 miljard euro per jaar naar Amerika. Ter vergelijking: het beoogde Mercosur-akkoord leidt naar verwachting tot een Europese export naar de vier Latijns-Amerikaanse landen van zo’n 50 miljard. In hoeverre kunnen de nieuwe handelsdeals Amerika vervangen? Kunnen we echt economisch onafhankelijk worden van dat land?
Niet snel, maar het is zeker mogelijk, denkt Wigger. “De EU is enorm verstrengeld met de Amerikaanse economie. Pas als we stoppen met iPhones, Instagram, Google en Amerikaanse clouds, en cruciaal: niet meer in dollars afrekenen, raken we de machtsbasis van zowel Trumps techgiganten als zijn oliebaronnen.”
