Terwijl Brussel de Russische oorlogseconomie probeert te bestrijden met sancties, blijken Spar-supermarkten in Rusland nog gewoon open te zijn. Bovendien liggen de winkels van het van origine Nederlandse bedrijf vol met producten die op de sanctielijst staan.
Moskou, Sint-Petersburg en Kazan: allemaal Russische steden waar het Spar-logo nog volop zichtbaar is, schrijft het AD vandaag. Er zijn in totaal driehonderd vestigingen en op sommige plekken worden zelfs nieuwe filialen geopend. Hoe kan dat?
Een toezichthouder zal moeten onderzoeken of ze niet sancties aan het omzeilen zijn.
Hoofdorganisatie Spar International is gevestigd in het centrum van Amsterdam. Dat concern geeft wereldwijd licenties af en staat los van de Nederlandse Spar-winkels. Ondernemers kunnen dan met een Spar-logo bij de ingang een supermarkt beginnen.
Bedrijven als McDonald’s, Netflix en Heineken besloten na Poetins invasie in Oekraïne te vertrekken uit Rusland. Maar Spar wil licenties van Russische winkelhouders niet zomaar eenzijdig opzeggen omdat het zou kunnen leiden tot “aanzienlijke schadeclaims”, zegt een woordvoerder tegen de krant.
Discutabele producten
Eten en drinken exporteren is gewoon toegestaan, zegt sanctierechtadvocaat Yvo Amar. “We willen namelijk voorkomen dat Russen honger lijden door de sancties.” Maar goederen en diensten leveren aan Rusland is strafbaar. De vraag is of de Spar-licenties daaronder vallen.
Ook worden in de Russische winkels producten verkocht die wél op de Europese sanctielijsten staan, denk aan huishoudelijke artikelen als lucifers of batterijen. Bovendien zijn sommige voedselproducten afkomstig van A-merken die Rusland allang de rug hebben toegekeerd, zoals bier van Heineken.
Hoe die in de Spar-schappen belanden, is onduidelijk. De woordvoerder van het internationale Spar-concern zegt dat het moederbedrijf “op geen enkele wijze” betrokken is bij de inkoop in Rusland.
‘Glad ijs’
Amar snapt dat het voor Spar niet eenvoudig is om hun honderden logo’s zomaar te laten verwijderen van de Russische supermarktgevels. Toch begeeft het Nederlandse bedrijf zich volgens hem “op glad ijs” door de filiaallicenties in stand te houden. “Een toezichthouder zal moeten onderzoeken of ze niet sancties aan het omzeilen zijn.”
De supermarkt zegt dat de Russische filialen onafhankelijk opereren van het Amsterdamse hoofdkantoor. Sinds de inval in Oekraïne in 2022 is besloten “geen producten en ondersteunende diensten” meer te leveren aan de Russische licentiehouders.
Denk zelf ook na. Als iets mag, hoef je het niet per se te doen.
Daarmee is de kous niet af, vindt Pro-Europarlementariër Thijs Reuten. Hij noemt de handelswijze van Spar “heel wrang” en pleit voor strengere sanctiehandhaving. “Ik zou zeggen dat er misschien maar eens een keer een proefproces moet komen.”
Ook als dan blijkt dat wat Spar doet legaal is, zou het bedrijf volgens Reuten alle banden met Rusland moeten doorsnijden. “Denk zelf ook na. Als iets mag, hoef je het niet per se te doen.”
Die oproep is in lijn met het standpunt van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat roept het Nederlandse bedrijfsleven al jaren op geen zaken te doen met Rusland omdat het “onverantwoord en onverenigbaar” is “met de Nederlandse inzet voor Oekraïne”.
Reactie Spar
Nieuwsuur vroeg Spar International om wederhoor naar aanleiding van de AD-publicatie en kreeg een uitgebreide schriftelijke reactie. Daarin staat dat het bedrijf voldoet aan alle EU-sancties. Spar claimt dat sinds 2022 wordt geprobeerd het aantal Russische licentiehouders te verminderen en dat de verkoop van producten niet in strijd is met EU-regels. Tot slot zegt Spar Oekraïense licentiehouders volop te ondersteunen.
