Waarom blijft de vermogensbelasting zo’n politiek heikel punt? En nog vier vragen over het uitstel van de nieuwe Box 3-wet

Een nieuw stelsel voor het belasten van vermogens zal weer langer op zich laten wachten. Dat bleek begin deze week toen de plannen van het kabinet-Jetten voor de begroting voor komend jaar uitlekten. De coalitiepartners zijn er blijkbaar onderling niet in geslaagd om een politieke oplossing te verzinnen voor de Wet Werkelijk Rendement Box 3, die vlak voor de zomer vastliep in de Eerste Kamer. 

Uitstel van een nieuwe wet betekent een financiële tegenvaller van 2,4 miljard euro per jaar voor de fiscus. Tot deze week ging Financiën ervan uit dat er per 1 januari 2028 een nieuwe wet zou liggen, nu houden ingewijden rekening met in elk geval een extra jaar vertraging. 

1Wat is er ook alweer aan de hand met Box 3?

In 2021 schoot de Hoge Raad een gat in de oude wet die vermogensbelasting regelt. Het kabinet bedacht een tijdelijke reparatiewet, gebaseerd op het werkelijke rendement in plaats van op de fictieve rendementen waarop de oude wet gestoeld was. Maar die reparatiewet was haastig opgetuigd en verre van perfect: de staatskas loopt nu jaarlijks 2,4 miljard euro aan inkomsten mis ten opzichte van de oude situatie. 

In de tussentijd werkte de verantwoordelijk staatssecretaris van Financiën aan een nieuwe wet die voor het grootste deel belasting heft via een vermogensaanwasbelasting en voor een kleiner deel via een vermogenswinstbelasting. Aanwasbelasting houdt in: belasting betalen over de waardestijging van vermogen (zoals aandelen), ook als dat ‘slechts’ papieren winst is. Bij een winstbelasting heft de staat pas op het moment dat de aandelen zijn verkocht.

Deze nieuwe wet met haar hybride heffingsvorm was al aangenomen in de Tweede Kamer. Pas na de stemming ontstond ophef over de vermogensaanwasbelasting en besloot minister van Financiën Eelco Heinen (VVD), zonder te overleggen met coalitiepartners D66 en CDA, zo onthulde NRC, dat het wetsvoorstel ‘terug naar de tekentafel’ moest. De Eerste Kamer besloot de stemming over het wetsontwerp uit te stellen tot het kabinet nadere invulling had gegeven aan de woorden van minister Heinen.

2Waarom was de vermogensbelasting zo’n heikel punt tijdens deze onderhandelingen?

Het kabinet wil uiteindelijk toe naar een volledige vermogenswinstbelasting, met name om tegemoet te komen aan de kritiek op het belasten van papieren winsten. Maar de winstbelasting is een dure oplossing. Minder rigoureuze aanpassingen van de wet kosten ook geld, het kabinet rekende recent met een schadepost van 4 miljard euro.

Tijdens de onderhandelingen voor de begroting van 2027 sprak dit minderheidskabinet al lang over de vermogensbelasting. Grootste oppositiepartij Pro, belangrijk voor meerderheden over links, heeft ingestemd met het hybride wetsvoorstel. Van hen hoeft de wet niet aangepast te worden, voor coalitiepartij D66 evenmin.

De steun van Pro voor het voorstel in de senaat dreigt nu te vervallen als aanpassingen onderaan de streep zouden betekenen dat mensen met vermogen minder belasting betalen. De rechtse oppositie, zoals JA21 en SGP, ziet juist wel graag een aanpassing aan de wet. Net als de VVD willen zij het liefst zo snel mogelijk volledig overstappen naar een vermogenswinstbelasting.

Zoom in

Minister Heinen beschreef in een conceptbegroting, die hij halverwege vorige week af had, een eigen oplossing voor Box 3. Zijn voorstel bewoog in de richting van de VVD en de rechtse oppositie, al is onbekend wat het voorstel precies inhield. Een volledige overstap naar vermogenswinstbelasting zou in de eerste jaren 16 tot 22 miljard euro kosten, door de gederfde inkomsten. Dat zit zo: omdat belasting pas bij verkoop van bijvoorbeeld aandelen geheven wordt en niet jaarlijks zoals bij een aanwasbelasting, heft de belastingdienst in de eerste jaren minder belasting dan verwacht. Op de lange termijn (over decennia gemeten) krijgt de staat die belastinginkomsten alsnog binnen, als de vermogensbestanddelen daadwerkelijk verkocht worden.

D66 en CDA schrokken van het ‘rechtse’ voorstel van Heinen en waren bang dat Pro niet meer verder zou willen praten met het kabinet als het voorstel van Heinen de uiteindelijke oplossing zou worden. Voor Heinen persoonlijk is een aanpassing naar een vermogenswinstbelasting ook belangrijk: hij had immers beloofd terug naar de tekentafel te gaan met de wet. Hij loopt politieke schade op als hij er niet in slaagt de vermogensbelasting te verzachten.

3Wat is de oplossing waar het minderheidskabinet nu mee komt?

De oplossing die nu voorligt, is geen oplossing. De coalitie heeft afgesproken de wet zoals die er nu ligt te ‘parkeren’: hij wordt voorlopig niet verder behandeld in de Eerste Kamer. In plaats daarvan wil het kabinet een nieuw voorstel maken met daarin een definitieve oplossing voor de vermogensbelasting, die naar alle waarschijnlijkheid neerkomt op een volledige vermogenswinstbelasting. Maar omdat daar politiek gezien geen overeenstemming over bereikt kan worden, is een list bedacht. 

D66, VVD en CDA willen volgens verschillende media en een ingewijde die NRC sprak de vakbonden en werkgevers om advies vragen over de vermogensbelasting, wat in de praktijk hoogstwaarschijnlijk neerkomt op uitstel. Op basis van het advies van de polder wil het kabinet beslissen welke kant het op moet met Box 3. Dat is opmerkelijk, omdat werkgevers en werknemers in essentie niets over de belasting op vermogens te zeggen hebben: anders dan bij een complex dossier als de overgang naar een nieuw pensioenstelsel, gaat de polder niet over belastingen.

4Wat betekent dit in de praktijk?

Het gevolg is nieuwe vertraging: het lijkt zeer onwaarschijnlijk dat er per 1 januari 2028 een nieuwe wet ligt die de vermogensbelasting regelt. Mocht de politiek er, al dan niet na advies van de sociale partners, al in slagen om op tijd met een wet voor een volledige vermogenswinstbelasting te komen, dan is het nog maar de vraag of die per 1 januari 2028 ingevoerd kan worden. 

Het implementeren van alle specificaties van een nieuwe wet in de systemen van de Belastingdienst is complex en de dienst zucht al jaren onder een chronisch personeelstekort en achterstallig IT-onderhoud. Daar komt bij dat de gegevens die nodig zijn voor de aangifte van de vermogenswinstbelasting door derden aangeleverd moeten worden. In samenspraak met het ministerie waren banken de afgelopen maanden hard bezig om het hybride stelsel van winst en aanwas te verwerken in hun systemen, zodat in 2028 deze gegevens al automatische ingevuld konden worden in de aangifte van belastingplichtigen. Dat zou dan gelden voor rendementen op de verschillende vormen van vermogen. Dat deden de banken op basis van de oude wettekst, die vlak voor de zomer in de senaat strandde. 

De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) heeft gezegd dat als er op 1 juli 2026 een definitieve wettekst zou liggen, zij op 1 januari 2028 klaar zou zijn met het verwerken van die wijzigingen in hun systemen. Nu de oude wet de prullenbak in lijkt te gaan, is het wachten op een nieuwe wet. Ook daarvoor geldt dat de banken ongeveer achttien maanden nodig zullen hebben om de aanpassingen in hun systemen te verwerken, aldus de NVB weten. Lukt dat niet, dan moeten belastingplichtigen zelf alle informatie over hun beleggingen invoeren in de aangiftes. Dat is vaak een enorme puzzel die veel tijd en kennis van de belastingplichtigen vergt.

5Wat denken de vakbonden en werkgevers van het probleem dat bij hen op het bord terecht lijkt te komen?

„Redelijk bizar”, noemt FNV-voorzitter Hans Spekman het gelekte voornemen van het kabinet via een woordvoerder. Met hen is nog niets besproken. „Wij hebben dit ook uit de media vernomen.” Spekman vindt het aan het kabinet om plannen uit te werken en met een sluitende begroting te komen. „Dit kabinet moet zijn eigen huiswerk doen.” Op de vraag wat de visie is van FNV op de toekomst van de vermogensbelasting, komt geen antwoord, maar de organisatie trekt de afgelopen maanden nauw op met oppositiepartij Pro.

Ook bij werkgeversorganisatie VNO-NCW is nog geen verzoek beland van het kabinet. Een woordvoerder van de vereniging wil daarom weinig kwijt over de vermogensbelasting. Begin dit jaar hield de werkgeversorganisatie wel een pleidooi voor een vermogenswinstbelasting. Het had vraagtekens bij het hybride wetsvoorstel en bij de gedachte dat dit goed zou zijn voor de economie en de welvaart in Nederland. Het ligt in de lijn der verwachting dat hun advies weinig van deze lijn af zal wijken.

Geef cadeau





Deel





Mail de redactie