{"id":116619,"date":"2025-06-15T03:58:42","date_gmt":"2025-06-15T03:58:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.irakezen.nl\/du\/fabrikanten-schalen-op-start-ups-ook-in-de-race\/"},"modified":"2025-06-15T03:58:42","modified_gmt":"2025-06-15T03:58:42","slug":"fabrikanten-schalen-op-start-ups-ook-in-de-race","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/fabrikanten-schalen-op-start-ups-ook-in-de-race\/","title":{"rendered":"fabrikanten schalen op, start-ups ook in de race"},"content":{"rendered":"<p><\/p>\n<div id=\"content\">\n<div data-sentry-element=\"StyledHeaderImage\" data-sentry-component=\"HeaderImage\" data-sentry-source-file=\"HeaderImage.tsx\" class=\"sc-62e3b9d6-0 bTCDnc\">\n<figure class=\"sc-fabae96-6 khXfqz sc-62e3b9d6-1 eispTw\" data-sentry-element=\"Figure\" data-sentry-source-file=\"Image.tsx\"><button aria-label=\"Open deze afbeelding in volledig scherm. copyright: NOS\" id=\"image-101201530923326\" type=\"button\" data-tracking=\"eventName=open|eventContext=fullscreen|elementType=image|eventType=action|experiment=article-fullscreen-icon|condition=control\" data-sentry-element=\"Wrapper\" data-sentry-source-file=\"Image.tsx\" class=\"sc-fabae96-3 hEQfh\"><span class=\"sc-67cf2978-0 dVctfw\" data-sentry-element=\"Wrapper\" data-sentry-component=\"ResponsiveImage\" data-sentry-source-file=\"ResponsiveImage.tsx\"><picture><source media=\"(max-width: 37.5rem)\" sizes=\"(min-width: 786px) 786px, 100vw\" srcset=\"https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/96x72a.jpg 96w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/192x144a.jpg 192w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/288x216a.jpg 288w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/384x288a.jpg 384w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/480x360a.jpg 480w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/576x432a.jpg 576w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/768x576a.jpg 768w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/960x720a.jpg 960w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/1152x864a.jpg 1152w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/1440x1080a.jpg 1440w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/1920x1440a.jpg 1920w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/2400x1800a.jpg 2400w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/2880x2160a.jpg 2880w\"\/><source media=\"\" sizes=\"(min-width: 786px) 786px, 100vw\" srcset=\"https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/128x72a.jpg 128w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/256x144a.jpg 256w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/384x216a.jpg 384w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/512x288a.jpg 512w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/640x360a.jpg 640w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/768x432a.jpg 768w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/1024x576a.jpg 1024w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/1280x720a.jpg 1280w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/1536x864a.jpg 1536w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/1920x1080a.jpg 1920w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/2560x1440a.jpg 2560w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/3200x1800a.jpg 3200w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/3840x2160a.jpg 3840w\"\/><img alt=\"\" decoding=\"async\" loading=\"eager\" src=\"https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2025\/06\/14\/1237030\/1024x576a.jpg\" class=\"sc-67cf2978-1 dajunI\"\/><\/picture><\/span><span class=\"sc-568a4295-0 sc-fabae96-5 ihkAIz igyMx\">NOS<\/span><span class=\"sc-b45e589f-0 sc-fabae96-0 hkgFPz eKrjWD\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"24\" height=\"24\" viewbox=\"0 0 24 24\"><path fill=\"#fff\" d=\"M19.018 2.25a2.73 2.73 0 0 1 2.727 2.566l.005.166V8a.75.75 0 0 1-1.493.102L20.25 8V4.982c0-.638-.485-1.162-1.106-1.225l-.126-.007H16a.75.75 0 0 1-.102-1.493L16 2.25zM8 2.25a.75.75 0 0 1 .102 1.493L8 3.75H4.982c-.638 0-1.162.485-1.226 1.106l-.006.126V8a.75.75 0 0 1-1.493.102L2.25 8V4.982a2.73 2.73 0 0 1 2.565-2.727l.167-.005zm13 13a.75.75 0 0 1 .743.648l.007.102v3.018a2.73 2.73 0 0 1-2.565 2.727l-.167.005H16a.75.75 0 0 1-.102-1.493L16 20.25h3.018c.638 0 1.163-.485 1.226-1.106l.006-.126V16a.75.75 0 0 1 .75-.75m-18 0a.75.75 0 0 1 .743.648L3.75 16v3.018c0 .638.485 1.163 1.106 1.226l.126.006H8a.75.75 0 0 1 .102 1.493L8 21.75H4.982a2.73 2.73 0 0 1-2.727-2.565l-.005-.167V16a.75.75 0 0 1 .75-.75\"\/><\/svg><\/span><\/button><\/figure>\n<\/div>\n<div data-sentry-element=\"ItemContainer\" data-sentry-source-file=\"Article.tsx\" class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<div data-tracking=\"nestType1=top\" data-sentry-element=\"Top\" data-sentry-source-file=\"Article.tsx\" class=\"sc-53d25223-4 eVtVSK\">\n<p><span>NOS Nieuws<\/span><span class=\"sc-8127e027-1 dzIvNl\">\u2022<\/span><time datetime=\"2025-06-14T13:10:10+0200\" data-sentry-component=\"RelativeDate\" data-sentry-source-file=\"RelativeDate.tsx\">gisteren, 13:10<\/time><\/p>\n<\/div>\n<ul data-sentry-element=\"List\" data-sentry-source-file=\"Bios.tsx\" class=\"sc-5a4c6157-2 BEKFl\">\n<li class=\"sc-5a4c6157-0 hlPakX\">\n<div data-tracking=\"nestType1=bio|nestPos1=1\" data-sentry-element=\"Container\" data-sentry-component=\"Bio\" data-sentry-source-file=\"Bio.tsx\" class=\"sc-659fe7a0-0 hCsFoe\">\n<div data-sentry-element=\"Avatar\" data-sentry-source-file=\"Bio.tsx\" class=\"sc-7952a120-0 eHWRIO\">\n<div class=\"sc-67cf2978-0 dVctfw\" data-sentry-element=\"Wrapper\" data-sentry-component=\"ResponsiveImage\" data-sentry-source-file=\"ResponsiveImage.tsx\"><picture><source media=\"\" srcset=\"https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2024\/05\/23\/1085711\/bio_small.jpg 200w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2024\/05\/23\/1085711\/bio_medium.jpg 400w\"\/><img alt=\"\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2024\/05\/23\/1085711\/bio_medium.jpg\" class=\"sc-67cf2978-1 dajunI\"\/><\/picture><\/div>\n<\/div>\n<div data-sentry-element=\"Container\" data-sentry-component=\"NameAndDescription\" data-sentry-source-file=\"NameAndDescription.tsx\" class=\"sc-1aa1552f-0 dgcGhR\">\n<p data-sentry-element=\"Name\" data-sentry-source-file=\"NameAndDescription.tsx\" class=\"sc-1aa1552f-1 kfFfvc\">Wessel de Jong<\/p>\n<p class=\"sc-1aa1552f-2 kzaIyI\">verslaggever<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"sc-48b9f266-1 joZFIL sc-5a4c6157-1 jGtbUh\" data-testid=\"carousel\" data-sentry-element=\"CarouselContainer\" data-sentry-component=\"Carousel\" data-sentry-source-file=\"Carousel.tsx\">\n<div data-sentry-element=\"Viewport\" data-sentry-source-file=\"Carousel.tsx\" class=\"sc-48b9f266-0 kzikIC\">\n<ul data-sentry-element=\"SlideContainer\" data-sentry-source-file=\"Carousel.tsx\" class=\"sc-48b9f266-2 bxlrpI\">\n<li class=\"sc-5a4c6157-0 hlPakX\">\n<div data-tracking=\"nestType1=bio|nestPos1=1\" data-sentry-element=\"Container\" data-sentry-component=\"Bio\" data-sentry-source-file=\"Bio.tsx\" class=\"sc-659fe7a0-0 hCsFoe\">\n<div data-sentry-element=\"Avatar\" data-sentry-source-file=\"Bio.tsx\" class=\"sc-7952a120-0 eHWRIO\">\n<div class=\"sc-67cf2978-0 dVctfw\" data-sentry-element=\"Wrapper\" data-sentry-component=\"ResponsiveImage\" data-sentry-source-file=\"ResponsiveImage.tsx\"><picture><source media=\"\" srcset=\"https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2024\/05\/23\/1085711\/bio_small.jpg 200w, https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2024\/05\/23\/1085711\/bio_medium.jpg 400w\"\/><img alt=\"\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.nos.nl\/image\/2024\/05\/23\/1085711\/bio_medium.jpg\" class=\"sc-67cf2978-1 dajunI\"\/><\/picture><\/div>\n<\/div>\n<div data-sentry-element=\"Container\" data-sentry-component=\"NameAndDescription\" data-sentry-source-file=\"NameAndDescription.tsx\" class=\"sc-1aa1552f-0 dgcGhR\">\n<p data-sentry-element=\"Name\" data-sentry-source-file=\"NameAndDescription.tsx\" class=\"sc-1aa1552f-1 kfFfvc\">Wessel de Jong<\/p>\n<p class=\"sc-1aa1552f-2 kzaIyI\">verslaggever<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"571486429007307\">&#8220;Kijk, hier doe ik het voor.&#8221; Met een glimlach laat Gerard Zondervan, directeur van Artillerie Inrichtingen Armaments, een foto zien van een van zijn kleinkinderen. Zondervan is in de defensie-industrie gestapt om Nederland &#8211; en zijn nageslacht &#8211; veilig te houden. Er wappert een NAVO-vlag bij de poort van zijn Tilburgse bedrijf. Camerabewaking, zware hekken, maar er wordt nog geen drone of granaat gemaakt.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"926408577037147\">Dat moet binnen een paar maanden veranderen. De machines om drones te produceren zijn besteld. Het gaat zowel om drones om aanvallen mee uit te voeren als om drones om te verdedigen. Einde dit jaar moeten er een paar honderd mensen werken in de spiksplinternieuwe fabriekshal.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"250005036311623\">&#8220;Bij de oude wapenproducenten koop je de artilleriegranaten. Die blijven belangrijk. Nog steeds worden er tienduizenden per dag afgeschoten&#8221;, zegt de wapenfabrikant. &#8220;Aan de andere kant, je ziet gewoon dat het onbemande werk een steeds groter aandeel neemt in het gevecht.&#8221;<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"885252036021474\"><strong>&#8220;Aan geld en opdrachten geen gebrek&#8221;<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"836190874018026\">Een deel van de drones die Zondervan wil produceren, gaat naar Oekra\u00efne. AI Armaments hoopt te profiteren van het extra geld dat de NAVO nodig heeft om de defensiecapaciteit van het bondgenootschap te vergroten.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"981299616267418\">De nieuwe norm van 3,5 procent van het bbp voor defensie, plus anderhalf procent voor het vergroten van de weerbaarheid van de samenleving &#8211; in totaal vijf procent &#8211; moet op de NAVO-top in Den Haag eind deze maand worden beklonken. Vrijdag heeft het demissionaire kabinet besloten de defensie-uitgaven te verhogen met 19 miljard euro, om te voldoen aan die nieuwe norm.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"939570172517650\">&#8220;Aan geld en opdrachten geen gebrek&#8221;, zegt Zondervan, maar een plek om met springstof te werken en de juiste mensen vinden om munitie te maken is een ander verhaal, &#8220;met ASML om de hoek, dat vist in dezelfde vijver&#8221;. Toch melden zich, zegt hij, spontaan mensen die bij hem aan de slag willen.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"1337201593223\">In een dichtbevolkt land als Nederland en bijvoorbeeld de vuurwerkramp van Enschede in het achterhoofd, is het niet eenvoudig een geschikte plek te vinden voor de productie van drones en granaten. Maar Zondervan ziet verandering. &#8220;We merken gewoon dat gemeenten ons zelf benaderen in plaats van andersom.&#8221;<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"471608733152133\">Zondervan stelt dat het besef is doorgedrongen dat iedereen belang heeft bij defensie. Met welke gemeenten de ondernemer praat, wil hij niet zeggen, &#8220;om het proces niet te verstoren&#8221;.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"431182394992442\">Een ander probleem zit bij de banken, zegt Zondervan. &#8220;Als ze horen dat het om wapens gaat, willen ze eerder je rekening sluiten dan openen.&#8221;<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"234956999768759\">Over &#8216;dual use&#8217; producten, die zowel een civiele als militaire toepassing hebben, valt met geldschieters te praten, zegt hij. Maar de meeste financiers houden de deur dicht als het gaat om bijvoorbeeld een kamikazedrone, waarvan Zondervan er duizenden wil maken.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"301752765290360\">Bestaande producenten hebben die problemen niet. Een expert als generaal buiten dienst Mart de Kruif denkt dan ook dat snel opschalen het beste kan bij de bedrijven waarmee het ministerie van Defensie al werkt. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het Duitse Rheinmetall, de producent van de Leopard-tanks en de Boxer, een licht gepantserd infanterievoertuig, dat in Ede wordt geassembleerd.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"575549963050511\">De directeur van Rheinmetall Nederland, Coen van Leeuwen, zegt tegen <a href=\"https:\/\/www.bnr.nl\/podcast\/zakendoen\/10543672\/coen-van-leeuwen-rheinmetall-nederland-over-het-opschalen-van-de-europese-defensie\" data-tracking=\"elementType=external-link|elementId=https:\/\/www.bnr.nl\/podcast\/zakendoen\/10543672\/coen-van-leeuwen-rheinmetall-nederland-over-het-opschalen-van-de-europese-defensie|eventType=navigation|eventName=open\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">BNR<\/a>, dat Ede ruimte heeft om op te schalen. Maar Zondervan denkt dat defensie bij de grote Duitse wapenproducent vooral tegen volle orderboeken zal aanlopen. Hij spreekt van &#8220;een wachtlijst van tien jaar&#8221;.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"658716972352228\">Voor wapenfabrikanten is in Nederland de belangrijkste klant het ministerie van Defensie. &#8220;De inkopers van het ministerie wilden altijd het beste product voor de beste prijs hebben&#8221;, zegt strategieconsultant Nick Hageraats van Berenschot. &#8220;De juiste stappen zetten en een weloverwogen keuze maken stond daarin centraal, niet snelheid.&#8221; Dat verandert, zegt hij. &#8220;De nadruk leggen op snelheid, grotere aantallen en meer geld, vraagt een andere manier van werken. Dat heeft tijd nodig.&#8221;<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"295280900359955\">Fabrikant Zondervan geeft een voorbeeld van &#8220;stroperige procedures&#8221;: voor de invoering van nieuwe munitie staat, met alle testen, vijf tot zeven jaar. &#8220;Wie weet waar we dan staan&#8221;, zegt de ondernemer, die op zijn bureau een 3D-geprinte granaat heeft staan.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"221841235408100\">Hij wijst op de technologische ontwikkelingen op het slagveld in Oekra\u00efne: &#8220;Die zijn niet bij te houden. De bestaande bedrijven hebben die kennis ook niet. We moeten het zelf doen, zelf de kennis vergaren&#8221;, vertelt hij, staand in een grote kooi waar straks drones testvluchten gaan maken.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"sc-53d25223-1 iDwTLk\">\n<p class=\"sc-2ea02837-0 bdFexM\" id=\"782475558599756\">Voor nieuwe wapens kom je uit bij start-ups zoals die van hem, hoopt Zondervan.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>NOS NOS Nieuws\u2022gisteren, 13:10 Wessel de Jong verslaggever Wessel de Jong verslaggever &#8220;Kijk, hier doe ik het voor.&#8221; Met een glimlach laat Gerard Zondervan, directeur van Artillerie Inrichtingen Armaments, een foto zien van een van zijn kleinkinderen. Zondervan is in de defensie-industrie gestapt om Nederland &#8211; en zijn nageslacht &#8211; veilig te houden. Er wappert &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":116620,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[153],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116619"}],"collection":[{"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=116619"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116619\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/media\/116620"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=116619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=116619"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=116619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}