![](\"https:\/\/www.bbc.com\/bbcx\/grey-placeholder.png\")
![\"Getty](\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/images\/ic\/480xn\/p0jmdwsn.jpg.webp\")
Getty Images<\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/figure>\nOp 3 september 1939 raakte Groot-Brittanni\u00eb in oorlog met Hitler-Duitsland. In de geschiedenis wordt teruggeblikt op de herinneringen van mensen aan die dag en wordt gekeken naar de huiveringwekkende aankondigingen die het openbare leven in een oogwenk veranderden.<\/b><\/p>\n<\/div>\n “Wij waren niet bang, wij jongeren ook niet, want het was een nieuwe ervaring voor ons. Wat de ouderen betreft, zij waren er erg angstig over.”<\/p>\n<\/div>\n Terugkijkend op de dag dat Groot-Brittanni\u00eb de oorlog verklaarde aan nazi-Duitsland, vatten de woorden van een Londense winkelier de generatiekloof samen tussen degenen die hadden meegemaakt wat al snel bekend zou worden als de Eerste Wereldoorlog en degenen die niet oud genoeg waren om zich het grimmige conflict te herinneren. Er waren slechts 21 jaar verstreken sinds de Grote Oorlog en de Britse premier Neville Chamberlain had wanhopig geprobeerd een nieuwe catastrofale strijd met Duitsland te voorkomen.<\/p>\n<\/div>\n Slechts een jaar eerder beweerde Chamberlain dat de “vrede voor onze tijd” was veiliggesteld door het Verdrag van M\u00fcnchen<\/a>toen Groot-Brittanni\u00eb en Frankrijk Adolf Hitler lieten wegkomen met het stelen van het Sudetenland van het naburige Tsjechoslowakije, zolang hij niet probeerde meer land te claimen. In maart 1939 viel Hitler Tsjechoslowakije binnen, waarmee hij de voorwaarden van het verdrag schond. Vervolgens lanceerde hij op vrijdag 1 september 1939 een felle aanval op Polen<\/a>De zwakkere buur van nazi-Duitsland. Hitler had berekend dat de bondgenoten van Polen, Groot-Brittanni\u00eb en Frankrijk, niet zouden reageren op deze laatste provocatie. <\/p>\n<\/div>\n Maar Chamberlains beleid om Hitlers agressie te sussen kon niet langer standhouden. Groot-Brittanni\u00eb stelde zaterdag een ultimatum dat als Hitler zijn troepen niet terugtrok, Er zou oorlog zijn.<\/a> Deze laatste waarschuwing verliep zondagmorgen om 11:00 uur.<\/p>\n<\/div>\n Vijftien minuten later zat Chamberlain voor een BBC-microfoon in de Cabinet Room op 10 Downing Street, zijn offici\u00eble residentie. BBC-nieuwslezer Alvar Lidell was erbij. Terugkijkend op 30 jaar later beschreef hij de sc\u00e8ne: “Chamberlain zat alleen en zijn houding was die van een versleten, gebroken man. Het rode lampje ging constant branden. Ik leunde over zijn schouder, zette hem op de radio en ging toen achter hem zitten en was alleen in de kamer met hem tijdens deze gedenkwaardige toespraak.”<\/p>\n<\/div>\n In zijn uitzending<\/a>Chamberlain zei: “Je kunt je voorstellen wat een bittere klap het voor mij is dat mijn hele lange strijd om vrede te winnen is mislukt.” Hij zei dat Hitlers invasie van Polen “overtuigend aantoont dat er geen kans is om te verwachten dat deze man ooit zijn praktijk van het gebruik van geweld om zijn wil te verkrijgen zal opgeven – hij kan alleen met geweld worden gestopt”. Hij voegde toe: “Het zijn slechte dingen waar we tegen zullen vechten – brute kracht, kwade trouw, onrecht, onderdrukking en vervolging – en ik ben er zeker van dat het recht tegen hen zal zegevieren.”<\/p>\n<\/div>\n Chamberlain drong er bij mensen op aan om goed te letten op de aankondigingen die op zijn uitzending zouden volgen. Hij voegde toe: “De regering heeft plannen gemaakt waarmee het mogelijk zal zijn om het werk van het land voort te zetten in de stressvolle en zware tijden die ons te wachten staan.”<\/p>\n<\/div>\n Terwijl mensen probeerden dit nieuws te verwerken, de volgende aankondigingen<\/a> zou het dagelijkse leven in een mate veranderen die we tot nu toe niet meer hebben gezien de eerste Covid-19 lockdown in maart 2020<\/a>. Alle entertainmentlocaties zoals bioscopen en theaters zouden per direct gesloten worden tot nader order, en grote openbare bijeenkomsten zoals sportevenementen werden ook verboden. “Ze worden gesloten omdat als ze door een bom geraakt worden, er veel doden of gewonden zouden vallen,” zei de overheid in een verklaring voorgelezen door Lidell.<\/p>\n<\/div>\n Groot-Brittanni\u00eb was voorbereid op een algehele aanval vanuit de lucht binnen enkele minuten na de oorlogsverklaring. Mensen werd verteld: “In het geval van dreigende luchtaanvallen, zullen waarschuwingen worden gegeven in stedelijke gebieden door middel van sirenes of toeters die op sommige plaatsen zullen klinken door korte onderbroken stoten, en op andere plaatsen door een warbeltoon die elke paar seconden verandert. De waarschuwing kan ook worden gegeven door korte stoten op politiefluitjes.”<\/p>\n<\/div>\n Het was een hoop informatie om te onthouden en te herinneren te midden van de paniek van een echte aanval. “Als er gifgas is gebruikt, word je gewaarschuwd door middel van handratels. Als je handratels hoort, verlaat je schuilplaats dan niet totdat het gifgas is opgeruimd. Handbellen worden gebruikt om je te vertellen wanneer er geen gevaar meer is van gifgas.” Ratels betekenen gevaar, bellen betekenen veiligheid? Snap je.<\/p>\n<\/div>\n De aankondiging<\/a> droeg onuitgesproken implicaties over de noodzaak om het voor de autoriteiten gemakkelijker te maken om de doden te identificeren. “Draag uw gasmasker altijd bij u. Zorg ervoor dat u en elk lid van uw huishouden, vooral kinderen die kunnen rondrennen, hun naam en adres duidelijk opgeschreven hebben. Doe dit op een envelop of iets als een bagagelabel, niet op een vreemd stuk papier dat kwijt kan raken. Naai het label op de kleding van uw kinderen waar ze het er niet af kunnen trekken.”<\/p>\n<\/div>\n Terwijl velen het nieuws van de oorlog vreesden, waren de voorbereidingen al een tijdje gaande te midden van Hitlers aanhoudende agressie. Duizenden kinderen werden in de dagen ervoor ge\u00ebvacueerd uit dorpen en steden. Zelfs een jaar eerder had de BBC al plannen van de overheid aangekondigd voor preventieve verdedigingsmaatregelen. Naast de mobilisatie van vrijwillige luchtafweer- en kustverdedigingseenheden van het Territoriale Leger, werden er pamfletten verspreid over wat te doen tijdens een luchtaanval, werden er loopgraven gegraven in parken en werden er gasmaskers uitgedeeld. De overheid moest later nieuwsgierige en ongeduldige mensen aansporen hun maskers niet te testen met gasovens of uitlaatpijpen van auto’s. In april 1939 werd de dienstplicht voor burgers ingevoerd. Tegen de tijd dat de oorlog uitbrak, waren er meer dan 1,5 miljoen stevige metalen schuilkelders geplaatst waar mensen in hun tuinen konden graven. <\/p>\n<\/div>\n Binnen enkele minuten na Chamberlains oorlogsverklaring gingen er luchtalarmsirenes af in Londen. In 1969, precies 30 jaar later, verzamelde de BBC de herinneringen van mensen aan dat moment in een programma met de titel Where Were You on the Day War Broke Out? Een vrouw zei: “Ik hoorde de sirenes afgaan en mijn knie\u00ebn trilden.” Een ander herinnerde zich dat ze havenarbeiders voor hun leven had zien rennen. Sommigen waren verrast door hun eigen reactie op de aankondiging, zoals een vrouw die zei: “Het was het mooiste om je voor te stellen dat ik me, in plaats van misselijk van angst, zo opgetogen, zo opgewonden en zo tevreden met mezelf voelde.”<\/p>\n<\/div>\n Een man die buiten werd betrapt toen de sirenes afgingen, vroeg aan iemand of hij dekking mocht zoeken in hun schuilkelder in de tuin, maar kreeg te horen dat er geen plek was. Hij zei dat de huiseigenaar hem had verteld: “Ik was de enige die besloot om een \u200b\u200bschuilkelder te nemen. Zodra de sirene afging, klommen al mijn buren over de achterhekken en gingen mijn schuilkelder in. Kijk ze eens… het zijn net een stel bloedige konijnen.” Een andere man gaf toe dat hij aan het tennissen was toen de sirenes afgingen, “en we scheurden zo snel als we konden naar huis”.<\/p>\n<\/div>\n Nieuwslezer Lidell herinnerde zich dat hij zich verbaasde dat, hoewel er oorlog werd verwacht, niet iedereen zich rond de radio verzamelde. Hij zei: “Je zag mensen in de zon rondslenteren – het was een prachtige ochtend – totaal onbewust van wat er in de Cabinet Room gebeurde, deze wereldschokkende uitspraak die werd gedaan. Je kon de realiteit niet echt bevatten. Net zoals wanneer iemand die je dierbaar is overleden, je het niet meteen echt begrijpt. En bijna precies terwijl die gedachten door mijn hoofd gingen, klonken de luchtalarmsirenes.” Gelukkig was het deze keer vals alarm. Londen zou in de komende jaren niet zoveel geluk hebben.<\/p>\n<\/div>\n Frankrijk verklaarde de oorlog aan Duitsland vijf uur na Groot-Brittanni\u00eb. De Amerikaanse president Franklin D Roosevelt wilde de Amerikaanse neutraliteit handhaven, want hij was huiverig om zich te mengen in wat werd gezien als een Europees conflict. In een van zijn beroemde uitzendingen gesprekken bij het haardvuur<\/a> die avond zei hij: “Deze natie zal een neutrale natie blijven. Maar ik kan niet vragen dat elke Amerikaan ook neutraal blijft in gedachten.”<\/p>\n<\/div>\n Om 18:00 uur, Koning George VI zendt uit vanuit Buckingham Palace<\/a> aan zijn onderdanen in Groot-Brittanni\u00eb en het Gemenebest. Hij spoorde mensen aan om “kalm, standvastig en verenigd te blijven in deze tijd van beproeving,” zei hij: “De taak zal moeilijk zijn, er kunnen donkere dagen komen en oorlog kan niet langer beperkt blijven tot het slagveld, maar… met Gods hulp zullen we zegevieren.” Het verhaal van zijn eigen persoonlijke moeilijkheden die leidden tot deze radio-uitzending werd afgebeeld in de film uit 2010, De toespraak van de koning<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n In Berlijn moest een vrouw wachten tot de avond om naar het nieuws uit Engeland te luisteren, want “het was doodsbenauwd als je naar de buitenlandse radio luisterde”. Christabel Bielenberg, een Engelse vrouw die getrouwd was met een Duitse, zei dat het “een volmaakt glorieuze vroege herfstdag” was geweest, maar de sfeer was ingetogen. Ze zei: “Er was in Berlijn helemaal geen enthousiasme voor de oorlog.”<\/p>\n<\/div>\n Ondanks de krantenkoppen die waarschuwden voor een dreigende oorlog, zei ze: “Ik geloofde het eerlijk gezegd niet, omdat we in die tijd zo gewend waren om niets te geloven. Ik geloofde het niet toen ik hoorde dat dit gaande was.”<\/p>\n<\/div>\n ‘s Avonds zetten we het nieuws van negen uur aan en een goede vriend van mijn man verbleef op dat moment bij ons, Adam von Trott<\/a>die later door Hitler werd opgehangen. En ik herinner me dat we met z’n drie\u00ebn de radio aanzetten en ik denk dat het de stilte was waarmee hij aankondigde dat Duitsland en Engeland in oorlog waren, waardoor ik me realiseerde dat het waar was.”<\/p>\n<\/div>\n Na de terreur van de luchtalarmsirenes die in Londen klonken, volgde in Groot-Brittanni\u00eb de daaropvolgende zes maanden een periode die soms de Phoney War wordt genoemd, een tijd van hoge spanning maar geen vallende bommen. Tegen het einde van de lente van 1940 droegen nog maar een paar mensen hun gasmaskers en liepen ongebruikte schuilkelders vol met water. Pas op 7 september 1940 werd de lucht boven Zuid-Engeland voor het eerst donker en begonnen Duitse bommenwerpers met hun bijna continue luchtbombardementen. Meer dan 40.000 burgers zouden worden gedood door Duitse bommen tijdens de acht angstaanjagende maanden van de Blitz<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n Chamberlain trad in mei 1940 af als premier. Hij stierf in november aan kanker. Drie dagen na zijn dood werd zijn opvolger Winston Churchill hem hulde gebracht<\/a> in het Lagerhuis.<\/p>\n<\/div>\n “Wat de geschiedenis ook mag zeggen over deze verschrikkelijke, geweldige jaren, we kunnen er zeker van zijn dat Neville Chamberlain met volmaakte oprechtheid handelde volgens zijn inzichten en streefde naar het uiterste van zijn capaciteit en autoriteit, die krachtig waren, om de wereld te redden van de verschrikkelijke, verwoestende strijd waarin we nu verwikkeld zijn. Dit alleen al zal hem in goede stede staan \u200b\u200bvoor wat betreft wat het oordeel van de geschiedenis wordt genoemd.”<\/p>\n<\/div>\n Voor meer verhalen en nooit eerder gepubliceerde radioscripts in uw inbox, meldt u zich aan voor de <\/i>Nieuwsbrief in Geschiedenis<\/b><\/i><\/a>terwijl <\/i>De essenti\u00eble lijst<\/b><\/i><\/a> levert twee keer per week een zorgvuldig geselecteerde selectie van functies en inzichten.<\/i><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Getty Images Op 3 september 1939 raakte Groot-Brittanni\u00eb in oorlog met Hitler-Duitsland. In de geschiedenis wordt teruggeblikt op de herinneringen van mensen aan die dag en wordt gekeken naar de huiveringwekkende aankondigingen die het openbare leven in een oogwenk veranderden. “Wij waren niet bang, wij jongeren ook niet, want het was een nieuwe ervaring voor …<\/p>\n","protected":false},"author":37,"featured_media":79025,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[148],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79024"}],"collection":[{"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/users\/37"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=79024"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79024\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/media\/79025"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=79024"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=79024"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/irakezen.nl\/du\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=79024"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Een ‘wereldschokkende uitspraak’<\/b><\/span><\/h2>\n<\/p>\n