Dodelijke ongevallen en milieuschade bij de winning van nikkel, een belangrijk materiaal voor de energietransitie
Windturbines, zonnepanelen en elektrische auto’s moeten Nederland schoner maken, maar ondertussen gaat er veel mis bij de productie van nikkel, een veelgebruikt mineraal in zulke technologie en in roestvrij staal. Regelmatig komen arbeiders om het leven in de nikkelindustrie van Indonesië, wereldwijd de grootste producent.
In februari van dit jaar overleed bijvoorbeeld arbeider Marjan Daud toen zijn hoofd bekneld raakte onder gesteente op het gigantische Indonesia Morowali Industrial Park. Dit industriegebied is grotendeels in Chinese handen en omvat een flink deel van de nikkelindustrie op het eiland Sulawesi.
In maart verongelukten er meerdere mensen toen een stortplaats voor mijnbouwafval begon te schuiven en vervuild water het dorp Labota bereikte. In mei stierven twee werkers door elektrocutie: de één bij het repareren van een elektrische oven, de ander werd bij het schoonmaken van zijn truck geraakt door een stroomkabel.
Geen incidenten maar een structureel probleem
Het zijn geen incidenten. Van 2019 tot 2025 zijn er 104 werkongevallen geweest in alle nikkelsmelterijen in Indonesië, met 107 doden en 155 gewonden als gevolg, meldde CNV Internationaal eerder dit jaar. Deze Nederlandse organisatie is verbonden aan vakbond CNV en ondersteunt vakbonden in andere landen, zoals in Indonesië.
“De arbeidsomstandigheden zijn zeer slecht en dat is een structureel probleem”, zegt projectleider Indra Römgens van CNV Internationaal over dat industriegebied in Indonesië. “Werkers zijn oververmoeid door de extreem lange werkdagen en de veiligheidsregels worden onvoldoende nageleefd.” Ook is er volgens CNV sprake van geweld tegen vrouwen, discriminatie en ondermijning van vakbonden.
Autobouwers en batterijleveranciers
Wie kopen of gebruiken het nikkel van Sulawesi? En welke bedrijven zouden dus moeten aandringen op betere omstandigheden? Het Nederlandse onderzoeksbureau Profundo heeft dat nu in opdracht van CNV Internationaal onderzocht.
De kans is groot dat nikkel uit Indonesië terechtkomt in auto’s van bekende merken zoals Volvo, Tesla, Mercedes-Benz, Ford en Volkswagen, concluderen de onderzoekers. Van alle nikkel komt 60 procent daarvandaan. In grote hoeveelheden gaat het naar China, dat het verwerkt in allerlei technologie die waarschijnlijk ook naar Europa wordt verscheept.
“Het is lastig om die ketens gedetailleerd in kaart te brengen”, zegt Römgens, “omdat bedrijven weinig transparant zijn over hun leveranciers. Vaak wéten ze ook niet waar hun materialen vandaan komen. Ze vragen er te weinig naar.”
Bedrijven horen misstanden aan te pakken
Dat horen ze wel te doen. Europese wetten die grote bedrijven verplichten om onderzoek te doen naar misstanden in hun productieketens, dreigen te worden afgezwakt. Maar al sinds 2011 sporen de Verenigde Naties bedrijven aan om zulke problemen systematisch aan te pakken.
In Nederland doen ruim vijftig bedrijven mee aan een project om mensenrechtenschendingen in de sector hernieuwbare energie aan te pakken, waaronder Vattenfall, Eneco, RWE, Shell, netbeheerder Tennet en kleinere bedrijven die zich bezighouden met zon- en windenergie.
Daarvan heeft slechts één bedrijf informatie over de eigen toeleveranciers verstrekt aan de onderzoekers van Profundo, die dat teleurstellend vinden. Ook kleine afnemers kunnen indirect betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen, schrijven zij in hun rapport over deze ‘destructieve’ industrie.
Ook de natuur is de dupe
De grote investeringen in de nikkelindustrie van Indonesië in de laatste jaren, ook door China, hebben de economie een flinke impuls gegeven. Maar nu staat de werkgelegenheid er onder druk. Dat heeft te maken met overproductie en de lage nikkelprijs op de wereldmarkt als gevolg daarvan.
Verder hebben de nikkelfabrieken in Indonesië aanzienlijke schade toegebracht aan de natuur, bleek in de zomer uit onderzoek van natuurorganisatie IUCN uit Amsterdam. Ruim driekwart van de nikkelconcessies in het onderzochte gebied op Sulawesi overlapt met tropisch bos. Dat kan leiden tot boskap. Ook vervuilt de industrie het water, met negatieve gevolgen voor koraalriffen, zeegrassen en mangroven.
CNV Internationaal zou graag zien dat Nederlandse bedrijven meegaan naar Indonesië om zelf te ervaren hoe de omstandigheden daar zijn. Römgens: “Samen kunnen zij invloed uitoefenen op de nikkelindustrie”.
Lees ook:
Waterstofproject in Namibië gaat ten koste van de natuur. ‘Waarom, als we weten dat we beter kunnen?’
Nederland steekt overheidsgeld in een project voor groene waterstof in Namibië. Goed voor het klimaat, de handelsbelangen en de lokale economie, is het idee. Maar de natuur delft het onderspit.
Verzet groeit tegen het afzwakken van Europese duurzaamheidsregels
Jarenlang werkt de EU al aan nieuwe regels die bedrijven verplichten transparant te zijn over hun klimaatimpact. Die regels bungelen nu – mede door Trump – aan een zijden draadje. Terwijl de wetten juist in het belang van Europa zijn, bepleiten honderden wetenschappers.
