‘Biologische factoren werken je actief tegen’

Nieuw onderzoek van neurowetenschapper Judith Scholing van de Radboud Universiteit laat zien dat ontstekingen bij vrouwen met overgewicht samenhangen met hoeveel moeite zij voor eten willen doen. Gezond kiezen blijkt daardoor niet alleen een kwestie van wilskracht.

De uitkomst van dit onderzoek is relevant, omdat zulke lichte, chronische ontstekingen geregeld voorkomen bij obesitas. Volgens het onderzoek vertoont ongeveer 50 tot 60 procent van de vrouwen en 30 tot 40 procent van de mannen met obesitas tekenen daarvan.

De ontstekingen kunnen onder meer samenhangen met vetweefsel. Ook voeding met bijvoorbeeld veel verzadigde vetten en een hoge glycemische belasting kan eraan bijdragen.

Scholing legt uit waarom dat belangrijk is. „Mensen denken vaak dat afvallen een keuze is en dat mensen bij wie het niet lukt, lui zijn. Wij tonen aan dat er biologische factoren zijn die je actief tegenwerken als het gaat om gezonde keuzes maken, die meestal veel moeite kosten.”

Waarom onderzoekers vrouwen lieten knijpen voor komkommer of chocolade

Om te onderzoeken wat ontstekingen doen met de bereidheid om moeite te leveren, keek Scholing samen met andere onderzoekers naar vrouwen met overgewicht of obesitas. In het observationele deel bleven na uitsluitingen gegevens van 131 vrouwen over.

Tijdens een experiment kregen deelnemers in een MRI-scanner verschillende voedselopties voorgeschoteld. Afhankelijk van hun voorkeur ging het bijvoorbeeld om chocolade en blauwe bessen of chips en komkommer. Daarbij zagen ze hoeveel fysieke inspanning nodig was om het eten uiteindelijk te krijgen.

Die inspanning bestond uit knijpen in een handgreep. De onderzoekers werkten met vier niveaus, oplopend van 10 tot 80 procent van de maximale knijpkracht van de deelnemer.

„Op die manier meet je hoeveel moeite mensen willen doen om een bepaalde beloning te krijgen”, legt Scholing uit.

Ontsteking hangt samen met minder moeite willen doen

De uitkomst: hoe sterker de ontstekingswaarden, hoe groter de afkeer van inspanning. Deelnemers met meer ontsteking kozen relatief vaker voor opties die weinig moeite vergden. Dat effect draaide niet simpelweg om een voorkeur voor ongezond of calorierijk eten. Het onderzoek vond vooral een verband met de hoeveelheid inspanning die nodig was.

En juist daar kan het dagelijks leven om de hoek komen kijken. „Maar in het dagelijks leven kost ongezond voedsel over het algemeen minder moeite: het is makkelijker om fast food te halen dan zelf een gezond diner te koken. De ontstekingen dragen actief bij aan het minder moeite kunnen doen.”

Dat kan een vervelende wisselwerking opleveren. Overgewicht kan samengaan met ontstekingen, terwijl die ontstekingen het vervolgens moeilijker kunnen maken om voor opties te kiezen die meer inspanning vragen.

Na 12 weken colchicine veranderde de bereidheid om moeite te doen

De onderzoekers wilden ook weten of de ontsteking daadwerkelijk een oorzaak kon zijn van het veranderde keuzegedrag. Daarom volgde een gerandomiseerd onderzoek onder vrouwen met obesitas en verhoogde ontstekingswaarden.

Van de 49 deelnemers die in de uiteindelijke analyse werden meegenomen, kregen er 24 twaalf weken lang dagelijks het ontstekingsremmende middel colchicine. De overige 25 kregen een placebo.

De behandeling verlaagde de ontstekingswaarden. Tegelijkertijd werden deelnemers die colchicine kregen meer bereid om te kiezen voor opties waarvoor veel inspanning nodig was dan deelnemers uit de placebogroep. Vooral bij het hoogste inspanningsniveau was het verschil zichtbaar.

„Dit is echt een causale relatie. De ontsteking zorgt ervoor dat mensen minder inspanning wilden doen en zonder die ontsteking doen ze dus meer moeite”, zegt Scholing.

Ook in de hersenen vonden de onderzoekers aanwijzingen voor een verband. Meer ontsteking hing samen met een sterkere reactie op inspanning in de dorsomediale prefrontale cortex, een hersengebied dat betrokken is bij het afwegen van inspanning. Na behandeling met colchicine nam die hersenreactie ten opzichte van placebo wel af, maar dit resultaat was net niet statistisch significant.

Waarom je na dit onderzoek niet zelf colchicine moet gaan slikken

De resultaten betekenen nadrukkelijk niet dat ontstekingsremmers nu een nieuwe afvalmethode zijn. Daarvoor is meer onderzoek nodig. Het onderzoek werd bovendien uitsluitend onder vrouwen uitgevoerd, waardoor nog niet duidelijk is of de bevindingen op dezelfde manier gelden voor mannen.

Scholing waarschuwt dan ook voor voorbarige conclusies. „Het moet natuurlijk nog beter onderzocht worden, maar het zou dus zeker zo kunnen zijn dat deze mensen in de toekomst baat zouden kunnen hebben bij ontstekingsremmers, naast hun dieet. Daar zijn we nu nog niet, dus mensen moeten absoluut niet zelf al gaan experimenteren met medicatie.”

De belangrijkste boodschap zit daarmee voorlopig niet in een nieuw medicijn, maar in een andere kijk op eetgedrag. Voor sommige mensen met obesitas kan de keuze voor de makkelijke optie mede worden beïnvloed door processen in het lichaam. Afvallen is in die gevallen dus ingewikkelder dan simpelweg besluiten om voortaan wat harder je best te doen.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

Reacties