Een hersentest kan antidepressiva-gerelateerde seksuele problemen voorspellen, suggereert vroeg onderzoek
Het slikken van antidepressiva kan veel mensen hun leven teruggeven, maar voor sommigen zit er een addertje onder het gras. Over 25% tot 80% van de mensen die antidepressiva gebruiken, ervaart tijdens de behandeling tot op zekere hoogte seksuele bijwerkingen.
Nu kan een hulpmiddel op een dag patiënten helpen zich beter te voelen en hun seksleven intact te houden, suggereert vroeg onderzoek.
Ook al zijn er gevallen geweest van door antidepressiva veroorzaakte seksuele disfunctie gedocumenteerd sinds 1960er is nooit een manier geweest om de kans op problemen met libido, opwinding, orgasme, erectiele functie of andere seksuele functies te voorspellen voordat iemand een antidepressivum gaat gebruiken.
Die onzekerheid kan uiteindelijk veranderen met het nieuwe gebruik van een hersentest die indirect de niveaus van de kritische neurotransmitter serotonine – dat betrokken is bij het libido, opwinding, stemming, eetlust, slaap, geheugen en sociaal gedrag.
De nieuwe toepassing van de bestaande test wordt beschreven in voorlopig, eerste in zijn soort onderzoek dat dinsdag zal worden gepresenteerd op het 38e ECNP (European College of Neuropsychopharmacology) Congres in Amsterdam. Het onderzoek is momenteel een abstract, dus het wordt nog steeds door vakgenoten beoordeeld voordat het in een tijdschrift wordt gepubliceerd.
Als de bevindingen worden herhaald in onderzoeken met meer deelnemers, kunnen ze “een preciezere aanpak van de behandeling van depressie mogelijk maken”, zei hoofdonderzoeker dr. Kristian Jensen in een persbericht.
Dergelijke tests kunnen artsen helpen medicijnen te selecteren om het risico op seksuele bijwerkingen te minimaliseren bij patiënten die deze waarschijnlijk zullen ervaren, zei Jensen, een arts en postdoctoraal onderzoeker bij de neurobiologische onderzoekseenheid van het Universitair Ziekenhuis van Kopenhagen en het Centrum voor geestelijke gezondheidszorg in Kopenhagen.
De niet-invasieve test is een elektro-encefalogram of EEG het plaatsen van kleine elektroden op de hoofdhuid om de elektrische activiteit in de hersenen te registreren.
De test registreert een specifieke biomarker genaamd Loudness Dependence of Auditory Evoked Potentials, of LDAEP, die de elektrische activiteit van de hersenen meet als reactie op geluid. Auditieve perceptie is afhankelijk van de serotonineniveaus in de hersenen, omdat de neurotransmitter de verwerking van sensorische informatie, inclusief geluid, reguleert, vertelde Jensen aan CNN.
Hoe lager het LDAEP-niveau, hoe groter de serotonine-activiteit. Nadat serotonine zijn werk in de hersenen heeft gedaan, nemen zenuwcellen het opnieuw op. Het gewone antidepressivum escitalopram en andere die selectieve serotonineheropnameremmers of SSRI’s zijn, werken door de heropname van de hersenen te beperken, waardoor meer serotonine beschikbaar komt voor gebruik bij het reguleren van de stemming. Hoewel deze toename gunstig kan zijn voor de stemming, is het ook een van de mechanismen waarvan wordt gedacht dat ze seksuele disfunctie in verband met antidepressiva veroorzaken.
Eerdere studies hebben gesuggereerd dat de LDAEP-marker de moeite waard kan zijn om te onderzoeken bij mensen met psychische aandoeningen zoals depressie, bipolaire stoornis en angst, omdat LDAEP-niveaus kunnen helpen voorspellen hoe goed een patiënt zal reageren op verschillende psychiatrische medicijnen.
Onderzoekers achter de nieuwste wetenschap bestudeerden 90 deelnemers met een depressieve stoornis en ontdekten dat lagere LDAEP-metingen (wat hogere serotonineniveaus betekent) orgastische dysfunctie voorspelden na acht weken behandeling met escitalopram met een nauwkeurigheid van 87%.
Jensen en anderen werken momenteel aan een soortgelijk onderzoek met 600 deelnemers.
De meting voorspelde geen significant verminderd libido, maar was enigszins geassocieerd met de ernst van het aan antidepressiva gerelateerde verminderde libido. En ongeacht wat de LDAEP-metingen van de deelnemers waren, vertaalden ze zich niet in verschillen in het seksuele functioneren bij aanvang van de behandeling met antidepressiva, wat verder suggereert dat de medicatie de seksuele disfunctie veroorzaakte.
De precieze behandelaanpak die Jensen en zijn collega’s beschreven “zou de therapietrouw en de algehele kwaliteit van leven kunnen bevorderen en in het algemeen betere behandelingsopties voor depressie kunnen opleveren”, voegde hij eraan toe. “We hebben een groter onderzoek nodig, met meer mannen, om een nauwkeurig cijfer voor erectiestoornissen te krijgen.”
De deelnemers gebruikten vóór de behandeling geen medicijnen, waren gemiddeld 27 jaar oud en waren voornamelijk vrouwen. Om LDAEP te meten, speelden de onderzoekers “geluiden op verschillende volumes via een koptelefoon terwijl ze hersengolven maten”, zei Jensen in het persbericht. “Het duurt ongeveer 30 minuten en is niet-invasief. Het is momenteel niet algemeen beschikbaar, maar dat kan veranderen als deze test aan de verwachtingen voldoet.”
Hoewel het nog vroeg is, is het onderzoek veelbelovend en zou het behoorlijk nuttig kunnen zijn, zei dr. Josef Witt-Doerring, een psychiater en CEO en medisch directeur van TaperClinic, die niet bij het onderzoek betrokken was. Hij en andere artsen helpen patiënten met complexe ontwenningssyndromen en het afbouwen van psychiatrische medicijnen.
“Er zijn echter duidelijke kanttekeningen”, zegt psychiater dr. Sameer Jauhar, klinisch universitair hoofddocent affectieve stoornissen en psychose aan het Imperial College London, in een schriftelijke verklaring van het Science Media Centre. Jauhar was niet betrokken bij het onderzoek.
De LDAEP-meting “is geen directe maatstaf voor de serotonineactiviteit”, zei Jauhar. “Het meet het niet op de manier waarop we doorgaans neurotransmitters in de hersenen meten, dat wil zeggen door middel van moleculaire beeldvorming, zoals PET.”
Maar PET-scans zijn invasief, kostbaar en tijdrovend, vertelde Jensen aan CNN. “Niettemin heeft onze onderzoekseenheid PET gebruikt om aan te tonen dat LDAEP geassocieerd is met serotonineniveaus,” voegde hij eraan toe. “De relatie tussen LDAEP en serotonine gaat tientallen jaren terug in onderzoek bij mensen en dieren. Het is zeldzaam om een biomarker te vinden die zowel wetenschappelijk robuust als praktisch toegankelijk is.”
Bovendien vereist de voorspellende nauwkeurigheid verduidelijking in een peer-reviewed publicatie, voegde Jauhar eraan toe. “Soms kunnen kleinere steekproeven dit nog versterken, en moet het gevalideerd worden in een andere dataset.” Een placebogecontroleerd onderzoek zou ook ideaal zijn, aldus zowel Jauhar als Jensen.
Antidepressiva en seksuele functie
Ten minste 11,4% van de volwassenen in de Verenigde Staten slikte in 2023 antidepressiva alleen al voor depressie. Miljoenen anderen gebruiken ze voor andere geestelijke gezondheidsproblemen, waaronder angst, posttraumatische stressstoornis, sommige eetstoornissen, stoornissen in het gebruik van middelen en obsessief-compulsieve stoornis. (Informatie over mondiale schattingen van het gebruik van antidepressiva ontbreekt.)
De wetenschap achter door antidepressiva veroorzaakte seksuele disfunctie komt neer op neurotransmitters, de bloedstroom en het spierstelsel, die allemaal worden gecontroleerd door de hersenen, vertelden experts aan CNN. in een rapport uit 2024.
Wat nodig is voor fysieke opwinding en een orgasme is een verhoogde bloedtoevoer naar de geslachtsorganen, waardoor de zenuwuiteinden in deze organen gevoeliger worden, vertelde Dr. Lauren Streicher, oprichter en medisch directeur van het Northwestern Medicine Center for Sexual Medicine and Menopause, in 2024 aan CNN. Deze factoren sturen signalen naar de hersenen die resulteren in spiersamentrekkingen die gepaard gaan met een orgasme.
Hogere niveaus van serotonine in de hersenen en andere gebieden die betrokken zijn bij seks kunnen deze functies remmen, zei Streicher – omdat SSRI’s mogelijk de bloedstroom beperken door zich te binden aan alfa-1-adrenerge receptoren, die worden aangetroffen in bloedvaten in de huid, hersenen en meer. De receptoren controleren de vernauwing en verwijding van de gladde spiervezels in de wanden van deze bloedvaten.
Omdat niet iedereen die deze medicijnen gebruikt seksuele disfunctie ervaart, zelfs als de hoeveelheid serotonine in het lichaam hoger is, kunnen er onderliggende factoren zijn – zoals genetica – waardoor sommige mensen gevoeliger zijn voor negatieve gevolgen, zei Streicher.
Van het grote percentage antidepressivagebruikers dat seksuele bijwerkingen ervaart, is er een klein percentage bij wie deze effecten aanhouden, of beginnen bij het stoppen met het medicijn, gedurende enkele jaren tot decennia na de behandeling – een aandoening die bekend staat als post-SSRI seksuele disfunctie, of PSSD. Ondanks de naam gaat de aandoening, die nog formeel moet worden erkend, vaak gepaard met emotionele, cognitieve en fysieke disfunctie.
“We weten niet echt wat dit (onderzoek) betekent in termen van het voorspellen van mensen die PSSD zullen ontwikkelen,” zei Witt-Doerring, maar “het is logisch dat het de kans zou kunnen verkleinen dat iemand PSSD krijgt.”
Het historische onvermogen om antidepressiva-gerelateerde seksuele disfunctie te voorspellen is niet het resultaat van mislukte inspanningen, maar van een algemeen gebrek aan wetenschappelijk onderzoek, aldus Witt-Doerring.
“Ik was gewoon verrast om te zien dat iemand daar zelfs maar naar keek”, voegde hij eraan toe. “Er is duidelijk een heel goede stimulans voor de volksgezondheid om het te doen, maar dat is niet altijd wat mensen echt motiveert.”
De bevindingen van het laatste onderzoek “zouden mensen moeten aanmoedigen om deze belangrijke bijwerking in meer detail te bestuderen”, zei Jauhar.
Met de prevalentie van aan antidepressiva gerelateerde seksuele disfunctie en patiënten die dat wel doen reageer niet goed of helemaal niet aan antidepressiva, draagt de nieuwste wetenschap bij aan een hoeveelheid onderzoek die de ontwikkeling van methoden voor het voorspellen van zowel de effectiviteit als de schade van verschillende medicijnen voor het individu kan bevorderen, aldus Witt-Doerring.
Om aan antidepressiva gerelateerde seksuele disfunctie te voorkomen, kiezen veel mensen voor of stappen ze over op bupropion, een noradrenaline-dopamine-heropnameremmer, of NDRI, Dr. Jonathan Alpert, de Dorothy en Marty Silverman voorzitter van de afdeling Psychiatrie en Gedragswetenschappen van het Montefiore Medical Center in New York City, vertelde CNN in 2024. In plaats van de serotonine te verhogen, verhoogt bupropion de hoeveelheid neurotransmitter dopamine, dat seksueel verlangen en reactie ondersteunt.
Als u al een antidepressivum gebruikt dat seksuele problemen veroorzaakt, werk dan samen met uw voorschrijvende arts om het probleem op te lossen en te voorkomen dat het mogelijk verergert, zei Streicher. Ze wachten misschien af of je lichaam zich binnen een paar maanden aanpast, maar veel mensen wisselen van medicijn als ze niet willen wachten of als de bijwerkingen niet verlichten, zei Alpert.
Op andere momenten kunnen artsen, om disfunctie beter te beheersen of te verlichten, een ander medicijn toevoegen aan de huidige routine van een patiënt. Medicijnen voor algemene seksuele disfunctie, zoals sildenafil of fosfodiësterase type 5-remmers, worden soms voorgeschreven om een betere doorbloeding en spierontspanning in de genitale gebieden te bevorderen, waardoor de vernauwing van de bloedvaten, veroorzaakt door hoge niveaus van serotonine, wordt tegengegaan, aldus experts.
