Frankrijk moet eerst zelf zijn begroting op orde brengen

Het is nog lang niet zover, maar in de hoofden van Europese bestuurders knaagt de zorg al een tijdje: wat als Frankrijk in een schuldencrisis belandt? Wat in hemelsnaam dán?

Frankrijk is zó groot. De Fransen hebben de tweede economie van Europa, in 2025 goed voor bijna een vijfde van de economie van de hele eurozone. De Franse staatsschuld bedraagt pakweg een kwart van alle staatsschuld van de 21 landen van de eurozone.

Als schuldeisers hun vertrouwen in Frankrijk verliezen, dan zou dat wel eens het vertrouwen in de eurozone breder kunnen aantasten. En sneller en ingrijpender dan tijdens de eurocrisis (2010–2012) het geval was, toen kleinere eurolanden in problemen kwamen: Griekenland, Ierland en Portugal.

Nu is een heuse crisis rond de kredietwaardigheid van Frankrijk nog ver weg. Frankrijk is niet afgesloten van de kapitaalmarkt zoals Griekenland was. Het kan nog makkelijk geld lenen, maar beleggers vragen wel een steeds hogere rente. En dat verergert de begrotingsproblemen waarin Frankrijk nu al een tijd verstrikt zit.

Inmiddels betaalt Frankrijk een hogere rente op nieuwe schulden dan Italië, terwijl de Italiaanse staatsschuld groter is dan de Franse: bijna 140 versus bijna 120 procent van het bbp. Ook wordt het verschil groter en groter met de rente die de Duitse staat betaalt, een teken van wantrouwen. Overigens is de Franse tienjaarsrente nu vergelijkbaar met de Amerikaanse: rond de 5 procent. Hysterisch hoog is het nog niet.

Maar alle ingrediënten voor een neerwaartse spiraal zijn aanwezig. De economie draait niet lekker. De staatsschuld is hoog. Het begrotingstekort al jaren meer dan 5 procent. En het lukt regering en parlement niet om het eens te worden over het verkleinen van het tekort en een begroting voor volgend jaar.

Protesten

De protesten en rellen van de afgelopen weken lijken een oplossing nog moeilijker te maken. Scholieren en ‘gele hesjes’ demonstreren juist voor méér overheidsuitgaven. En die zijn met 57 procent van het bbp al hoog. (gemiddelde rest van de eurozone: pakweg 48 procent.)

De hogere rentekosten nemen een hap uit de begroting. En precies dat is de draaikolk die dreigt. Beleggers maken zich zorgen over de begroting en vragen een hogere rente. Hogere rentekosten maken het moeilijker de begroting rond te krijgen. En beleggers vragen daardoor een nog hogere rente. „Bezuinigen vindt de Franse politiek nu al lastig, maar als de rentes verder stijgen, zullen ze extra moeten bezuinigen om die hogere rentelasten te betalen”, zegt hoogleraar Harald Benink, gespecialiseerd in de economie van de Europese Unie.

Als er geen oplossing komt, loopt Frankrijk „het risico geleidelijk gewurgd te worden door stijgende rentes”, zei de president van de Franse centrale bank begin oktober in de Financial Times. Maar markten kunnen hun vertrouwen ook heel plots verliezen. Volgens de Franse econoom Olivier Blanchard zit Frankrijk waarschijnlijk al in de gevarenzone waarin het afhankelijk is van de grillen van beleggers, schreef hij in augustus op X.

De grote vraag is nu of Frankrijk volgend jaar april een president kiest die orde op zaken stelt. Bij de twee kandidaten die tot nu toe de peilingen aanvoeren, is dat twijfelachtig. De radicaalrechtse Marine Le Pen en de radicaallinkse Jean-Luc Mélanchon willen bijvoorbeeld beide de pensioenleeftijd verlagen.

Terwijl het staatspensioen een van de grootste, en door de vergrijzing groeiende, uitgavenposten is van de overheid. En de pensioenleeftijd al laag is. Verhoging van de pensioenleeftijd is een no-brainer om uit de problemen te komen: het verhoogt de belastinginkomsten en verlaagt de overheidsuitgaven.

De huidige president Macron wilde de pensioenleeftijd verhogen naar 64 jaar voor wie 43 jaar gewerkt heeft, maar door de oppositiepartijen van Le Pen en Mélanchon is die verhoging nu gepauzeerd op 62 jaar en 9 maanden. Veel Europeanen gaan veel later met pensioen.

Garantie

Weliswaar erkende Le Pen begin oktober dat Frankrijk een probleem heeft en afstevent op wanbetaling als er niks gebeurt. Ze wil drastisch snijden in de overheid, geld besparen door minder migranten toe te laten en veel minder afdragen aan de EU. Tegelijk wil ze belastingen verlagen. Volgens economen zijn de bezuinigingen onvoldoende onderbouwd en niet realistisch.

Je zou zeggen: laat die rentes maar oplopen. Onder druk van steeds duurdere schulden moet de Franse politiek wel hervormen. Maar Benink denkt dat de Europese Centrale Bank bij verdere escalatie snel onder druk zal komen te staan om Frankrijk te helpen. „Als de onrust op de kapitaalmarkt naar andere eurolanden overslaat, dan moet de ECB wel.”

Le Pen speculeert daar al op. Ze wil dat de ECB eurolanden helpt bij de financiering van de energietransitie en defensie door speciaal daarvoor bestemde staatsleningen op te kopen. Benink: „Heel slim, maar heel omstreden, want dat zou een soort ECB-garantie op die leningen betekenen.”

Van zo’n garantie is voorlopig geen sprake. De ECB kan wat lucht geven door de verkoop te pauzeren van de staatsobligaties van eurolanden die het na de financiële crisis van 2008 en de coronacrisis opkocht om de markten te kalmeren. Dat is geen directe hulp.

Maar als zo’n maatregel de druk op de Franse politiek verlaagt, is het risico levensgroot dat Frankrijk weer niet genoeg ingrijpt. En daar zit óók een groot gevaar. Sinds de eurocrisis is er een systeem om probleemlanden te helpen onder strenge voorwaarden. Als Frankrijk hulp krijgt op zachtere voorwaarden, ondermijnt dat de geloofwaardigheid van de eurozone.

Er is een smal pad tussen te weinig druk op Frankrijk en paniek die overslaat naar andere eurolanden, schreef denktank Bruegel onlangs. Frankrijk heeft lang „geprofiteerd van de veronderstelling dat het een speciale positie inneemt binnen de monetaire unie”.  Maar nu moet Frankrijk volgens Bruegel echt ingrijpen.

Als Frankrijk verder in de problemen komt, is de kans groot dat we in een klassieke game of chicken belanden waarin de ECB en Frankrijk recht op elkaar af gaan rijden en de vraag is wie als eerste zijn stuur omgooit.

Geef cadeau





Deel





Mail de redactie