A blokkade van Iraanse havens waarvan president Donald Trump zei dat het maandag begon, zou de olieprijzen verder kunnen ontwrichten, heeft vragen aangewakkerd over het internationaal recht en laat twijfels bestaan over de vraag of de druktactiek Teheran zal dwingen de vitale Straat van Hormuz te heropenen.
Trump dreigde de blokkade op te leggen nadat de gesprekken om een fragiel staakt-het-vuren te bevorderen afgelopen weekend zonder overeenkomst eindigden. Iran had eerder bijna al het tankerverkeer via de belangrijkste waterweg stopgezet, waardoor slechts enkele schepen die als vriendelijk werden beschouwd, konden passeren aanzienlijke vergoedingen vragen.
Het afdwingen van de blokkade zal waarschijnlijk aanzienlijke middelen vergen van de Amerikaanse marine en zou aanleiding kunnen geven tot zorgen over militair geweld en het internationaal recht, zeggen experts. Analisten van de toeleveringsketen benadrukken ondertussen dat de beperkingen de stroom van olie, kunstmest, voedsel en andere goederen naar consumenten die al met hogere prijzen te maken hebben, zouden kunnen ondermijnen.
Hoe de VS een blokkade van Iraanse havens konden afdwingen
Het succesvol afdwingen van de blokkade zal een aanhoudende inzet van schepen en personeel van de Amerikaanse marine vereisen, evenals duidelijke begeleiding van de regering-Trump en de juridische afdeling van de marine, zeggen experts.
Amerikaanse militaire functionarissen hebben weinig details verstrekt. De VS hebben er 16 oorlogsschepen in het Midden-Oostenzei een defensiefunctionaris. Een tweede defensiefunctionaris zei dat er geen oorlogsschepen zijn in de Perzische Golf – het waterlichaam dat het grootste deel van de Iraanse kustlijn vormt. Beiden spraken op voorwaarde van anonimiteit om gevoelige militaire operaties te bespreken.
De tweede functionaris wees op een bericht aan zeelieden als een nauwkeuriger weergave van de plannen van het leger. Er staat dat de toegang tot Iraanse havens wordt beperkt, maar de manieren waarop deze maatregelen “in de praktijk zullen worden toegepast … zijn in ontwikkeling.”
De grootste uitdaging zal het enorme volume aan scheepvaartverkeer zijn dat gewoonlijk door de Straat van Hormuz gaat, waar in vredestijd bijna 20% van de wereldwijd verhandelde olie passeert. Er kan een aanzienlijk aantal schepen nodig zijn om de beperkingen af te dwingen, zegt Sidharth Kaushal, een marinemachtsexpert bij het Royal United Services Institute, een denktank voor defensie en veiligheid in Londen.
“Veel hangt af van de begindagen van de blokkade, hoeveel schepen de Amerikanen in beslag kunnen nemen, hoeveel ze schepen die proberen door een cordon te glippen ervan kunnen overtuigen dat ze waarschijnlijk in beslag zullen worden genomen,” zei Kaushal. “Maar naar alle waarschijnlijkheid denk ik dat het voor de VS moeilijk zal zijn om dit af te dwingen.”
De nauwe grenzen van de zeestraat zullen er in ieder geval voor zorgen dat het geografische gebied van zorg beperkt blijft, zegt Todd Huntley, directeur van het National Security Law Program van het Georgetown University Law Center. Toch zal de hoeveelheid verkeer die er doorheen gaat “een uitdaging zijn”, zei hij.
De VS moeten wellicht overwegen of ze humanitaire hulp de Iraanse havens laten bereiken, zei Huntley, een besluit dat de wettigheid van de blokkade volgens het internationaal recht zou kunnen bepalen. Internationale regels vereisen ook dat elk land dat een blokkade afdwingt dit op onpartijdige wijze doet, na een advies aan zeelieden te hebben gegeven.
“Hoe het wordt uitgevoerd zal bepalen of het wettig is of niet”, zegt Huntley, een gepensioneerde marinekapitein en rechter-advocaat-generaal. “Je kunt geen blokkade uitvaardigen met als doel de burgerbevolking uit te hongeren. Zelfs in het oorlogshandboek van de DOD staat dat neutrale schepen met hulpgoederen mogen passeren.”
Weinig koopvaardijschepen zullen waarschijnlijk proberen een blokkade te ontwijken, zegt Raul Pedrozo, hoogleraar internationaal recht aan het Naval War College en een gepensioneerde marinekapitein en JAG-officier. Ze zullen hun kansen niet willen wagen tegen de Amerikaanse marine, zei hij.
‘Ze zien een oorlogsschip en ze gaan erheen,’ zei Pedrozo.
Zeeblokkades zijn geen oplossing, maar kunnen wel een hulpmiddel zijn
Blokkades zijn op zichzelf historisch gezien niet genoeg geweest, maar zijn wel gebruikt om tijdens conflicten druk uit te oefenen op andere landen en hun economieën, zeggen experts.
“Er zijn altijd manieren om bepaalde dingen die je niet langer kunt bouwen bij gebrek aan buitenlandse input te bezuinigen, te importeren, te vervangen of gewoon op te geven”, zei Kaushal. “Het kan de zaken op veel manieren een stuk moeilijker maken, maar het leidt niet noodzakelijkerwijs tot beslissende resultaten.”
Een blokkade alleen kan de economische banden van Iran met handelspartners, waaronder China en Rusland, niet verbreken, of de toegang tot de Kaspische Zee of Centraal-Azië afsnijden.
De blokkade riskeert ook een Iraanse reactie die het conflict opnieuw zou kunnen doen oplaaien, zegt Farzin Nadimi, gespecialiseerd in Iran en de Perzische Golf aan het Washington Institute for Near East Policy.
Iran zou als reactie hierop zeemijnen, kleine snelle aanvalsboten en raketten tegen de scheepvaart kunnen inzetten, waardoor de wereldeconomie verder wordt ontwricht.
“De VS willen dat dit een korte en krachtige operatie wordt. Ik denk niet dat dit mogelijk is”, zei Nadimi.
Trump zei dat Iran nog enkele ‘snelle aanvalsschepen’ over heeft gewaarschuwd Teheran zei dat ieder van hen die “ergens in de buurt” van de Amerikaanse blokkade zou komen, vernietigd zou worden door een “snelle en brutale” aanval. Iran reageerde met zijn eigen dreigementen tegen havens in de Perzische Golf en de Golf van Oman.
De olieprijzen kunnen blijven stijgen
Uit angst voor aanvallen zeggen experts dat de meeste schepen het risico niet willen nemen. De waterweg zou feitelijk gesloten kunnen blijven – en de prijzen, vooral voor olie en benzine, zouden zelfs nog verder kunnen stijgen.
“Het probleem met een tweezijdige blokkade is dat je weet dat het veel langer zal duren voordat de zeestraat opengaat en er een soort overeenkomst tot stand komt – en dat zal ervoor zorgen dat deze prijzen verder omhoog schieten”, zegt Vidya Mani, gastprofessor aan de Cornell University, wiens onderzoek zich richt op toeleveringsketens.
Analisten waarschuwen dat hoe langer de waterweg gesloten is, hoe slechter de prijzen kunnen worden. Olie heeft invloed gehad op de snelle reacties van de markten op aankondigingen van Trump en anderen over het lot van de oorlog, maar over het geheel genomen blijven ze steil, met ruwe olie. Maandag werd de handel boven de $100 per vat verhandeldgestegen van ongeveer $ 70 vóór de oorlog.
Huishoudens en bedrijven betalen de gevolgen – vooral in Azië, waar landen zwaarder leunen over de import van brandstoffen uit het Midden-Oosten. Maar olie is een mondiaal verhandelde grondstof, en consumenten over de hele wereld voelen een knelpunt in hun portemonnee.
Amerikaanse chauffeurs hebben bijvoorbeeld de benzineprijzen zien stijgen naar gemiddeld meer dan $4,12 per gallon – een stijging ten opzichte van de $2,98 vóór de oorlog.
Mondiale toeleveringsketens kunnen ook te maken krijgen met verdere verstoringen
De blokkade zou ook het transport van voedsel en kunstmest schaden, zegt Patrick Penfield, hoogleraar supply chain practice aan de Universiteit van Syracuse. Hij zei dat vooral de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Bahrein en anderen “dramatische stijgingen van de voedselprijzen” zouden kunnen meemaken, omdat er voorraden moeten worden ingevlogen.
Sommige 30% van de kunstmest in de wereld komt door de zeestraat en kan boeren schade berokkenen en als gevolg daarvan de honger wereldwijd verergeren.
“Nu heb je het over het beïnvloeden van de mondiale oogst,” zei Penfield. Tussen deze verstoringen en olieschokken merkte hij op dat dergelijke chaos en onzekerheid ‘over de hele wereld uitbloedt’.
Mani zei dat chemicaliën voor de productie van basisbenodigdheden zoals verf en metaal zoals aluminium ook door de regio gaan en voor extra verstoringen zouden zorgen. Ze wees op prijsdruk nog voordat de VS en Israël hun oorlog tegen Iran begonnen – inclusief nieuwe tarieven van Trump, problemen met de toeleveringsketen als gevolg van de COVID-19-pandemie en andere geopolitieke conflicten.
“We moeten gewoon voorbereid zijn op constant hogere prijzen, ongeacht hoe deze blokkade uitpakt”, zei ze. “Elke crisis heeft een aanhoudend effect op de volgende.”
____
Associated Press-schrijvers Konstantin Toropin in Washington en Mae Anderson in New York hebben bijgedragen aan dit rapport.
