Elon Musk heeft veel mensen te danken dat hij de eerste biljonair ter wereld is geworden: de ingenieurs van zijn bedrijven die voor technologische doorbraken zorgden, Wall Street-investeerders die hem ondanks twijfelachtige financiële cijfers maar al te graag met hun dollars wilden overladen, maar bovenal Amerikaanse belastingbetalers en beleidsmakers van de overheid.
“Er zou geen sprake zijn (Tesla en SpaceX) zonder de overheid”, zegt Ross Gerber, CEO van investeringsmaatschappij Gerber Kawasaki en een vroege investeerder in Tesla.
De federale overheid kende SpaceX in de beginjaren meer dan 500 miljoen dollar aan subsidies toe. En die $500 miljoen is slechts een fractie van wat Tesla ontving aan overheidssubsidies, leningen, contracten en regelgevingsbeleid.
Dat wil niet zeggen dat het succes van SpaceX en de waardering van Tesla van grofweg $1,5 biljoen volledig te danken zijn aan federale uitgaven, maar beide bedrijven wankelden als startups voordat ze subsidies van de belastingbetaler ontvingen.
De vraag hoeveel Musks nettowaarde van 1 biljoen dollar van de overheid komt, is niet zo eenvoudig als het klinkt. Volgens sommige maatregelen is slechts een klein deel van zijn rijkdom te danken aan de belastingbetalers. Zijn bedrijven hebben ‘slechts’ tientallen miljarden ontvangen uit overheidscontracten en programma’s.
Maar het is niet alleen het bedrag in dollars dat telt; het gaat erom wanneer het is ontvangen.
De eerste grote meevaller van SpaceX was een subsidie van 278 miljoen dollar van NASA in 2006 om het Falcon-raketsysteem en de Dragon-ruimtecapsule te ontwikkelen. Het Space Shuttle-programma liep ten einde en de VS hadden een nieuwe manier nodig om astronauten en vracht naar het internationale ruimtestation te krijgen.
Het was de eerste van ruim 500 miljoen dollar aan subsidies die SpaceX zou ontvangen, volgens gegevens van PitchBook, dat de waardering van particuliere bedrijven bijhoudt.
“Dat was ongeveer de helft van hun kapitaal dat ze tot dan toe bijeenbrachten”, zei Casey Dreier, hoofd ruimtevaartbeleid bij de Planetary Society, een publieke belangenorganisatie die ruimtevaart bepleit, voorafgaand aan de beursintroductie van SpaceX. “Dit was een substantiële toezegging van NASA.”
En hoewel NASA heeft geprofiteerd van de voordelen van het succes van SpaceX, waarbij tientallen mensen aan boord van de raketten van het bedrijf naar het ruimtestation werden vervoerd, profiteerde het niet zoals die particuliere investeerders.
‘De mensen die de andere helft van het kapitaal uit die tijd erin stopten, staan op het punt multimiljardairs te worden’, zei Dreier.
En de steun van NASA stopte niet bij de subsidies. Musk heeft toegegeven dat het bedrijf eind 2008 bijna geen geld meer had, toen het een cruciaal en destijds ongekend contract ter waarde van 1,6 miljard dollar kreeg van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie.
“Feit is dat we SpaceX niet hadden kunnen starten, noch dit punt hadden kunnen bereiken, zonder de hulp van NASA”, zei Musk in 2012 toen hij de Falcon 9-raket van het bedrijf voor het eerst naar het ISS lanceerde.
Ter vergelijking: Tesla heeft in het verleden relatief bescheiden overheidscontracten ontvangen. Maar het kreeg veel hulp om aan de slag te gaan – cruciale hulp.
In januari 2010 had Tesla in zijn hele geschiedenis minder dan 2.000 auto’s verkocht, vrijwel allemaal elektrische excentrieke auto’s, gebaseerd op sportwagens van Lotus, een relatief obscuur Brits bedrijf. Vervolgens ontving Tesla een lening van 465 miljoen dollar met een lage rente van het ministerie van Energie, maanden vóór de beursintroductie. Met de lening ontwikkelde het bedrijf de Tesla Model S sedan, het eerste grote succes. Tesla betaalde de lening vervroegd terug via de opbrengst van een extra verkoop van aandelen in 2013.
Dankzij een belastingkrediet van $ 7.500 voor kopers van elektrische auto’s konden het bedrijf en andere autofabrikanten elektrische auto’s van Amerikaanse makelij tegen een hogere prijs verkopen dan de markt anders zou hebben toegestaan.
Tesla-kopers ontvingen federale belastingvoordelen ter waarde van naar schatting $3,4 miljard voordat het voordeel in 2019 afliep. Tesla verlaagde vervolgens de prijzen om de vraag op peil te houden. Gezien de mate waarin het de prijzen moest verlagen, stelde het belastingkrediet Tesla waarschijnlijk in staat meer dan 1 miljard dollar op te halen aan auto’s die in Amerika werden verkocht dan het zonder het belastingkrediet had kunnen doen.
Het belastingkrediet werd in 2023 hersteld als onderdeel van de Inflation Reduction Act van de regering-Biden. Maar de Republikeinen in het Congres en de regering-Trump beëindigden de kredietverlening in de hele sector op 30 september 2025.
Maar de belangrijkste financiële steun van Tesla kwam niet uit belastingvoordelen voor EV-kopers. Het kwam voort uit een overheidsprogramma om de CO2-uitstoot in de auto-industrie te verminderen.
Volgens het regelgevingskader moesten autobedrijven aan de emissielimieten voldoen. Als ze dat niet zouden doen, zouden ze “emissiekredieten” moeten kopen van bedrijven die zich wel aan de limieten hielden. En het enige bedrijf dat altijd onder de emissielimieten bleef en credits te verkopen had, was Tesla, aangezien al zijn voertuigen elektrisch zijn.
Dat betekende dat vrijwel elk ander autobedrijf in de VS in de rij stond om geld in de schatkist van Tesla te storten als gevolg van de regelgeving.
Deze kredietverkopen waren goed voor bijna 25% van de omzet van het bedrijf in 2008 en 10% van de omzet in de daaropvolgende vijf jaar.
Tussen 2008 en 2019 heeft de verkoop van gereguleerde kredieten het bedrijf ruim 2 miljard dollar opgeleverd.
Tesla zou zonder dat geld gestorven kunnen zijn – een feit dat Elon zelf niet ontgaan is.
In een tweeten in 2020 gaf Musk toe dat Tesla dat was bijna gedwongen faillissement aan te vragen nog maar in 2019. Zelfs nadat Tesla de faillissementsangst overleefde, kon Tesla pas in 2021 een winst boeken zonder de hulp van verkoop op krediet.
Sinds 2019 heeft de verkoop van gereguleerde kredieten nog eens 12,3 miljard dollar opgeleverd, waarbij al dat geld vrijwel direct in het bedrijfsresultaat terechtkwam. Die kredietinkomsten zullen in de toekomst waarschijnlijk opdrogen, omdat de Republikeinen in het Congres het programma feitelijk hebben geëlimineerd.
Maar de waarde van Tesla heeft niet langer veel te maken met zijn auto’s. In plaats daarvan is de aandelenkoers van het bedrijf gebaseerd op de belofte van Musk dat Tesla binnenkort wijdverbreide zelfrijdende “robotaxis” en humanoïde robots zal aanbieden, een belofte die hij al lang probeert waar te maken, maar die weinig resultaat oplevert.
Het vertrouwen van Wall Street in Musk is de belangrijkste reden dat zijn rijkdom voorheen onvoorstelbare hoogten heeft bereikt – althans voorlopig, zolang de aandelenkoersen van zijn bedrijven in de buurt blijven van waar ze zijn. Maar dat vertrouwen komt omdat bij de start van zijn activiteiten, toen hij financiële hulp het meest nodig had, de Amerikaanse regering – en niet Wall Street – de benodigde hulp bood.
“Het bleek absoluut goed te zijn voor de overheid, Amerika en de samenleving dat deze bedrijven bestaan, dus ik heb er geen spijt van dat de overheid hem het geld heeft gegeven”, zegt Gerber, de vroege Tesla-investeerder die nu een criticus van Musk is. “De fout die de regering heeft gemaakt, is dat ze een aandelenbelang hadden moeten hebben.”
– Jackie Wattles van CNN heeft bijgedragen aan dit rapport
