‘In de oude theatercultuur heeft grensoverschrijdend gedrag kunnen floreren’

Psycholoog en oud-balletdanser Col Prevoo weet hoe complex het samenspel van factoren is waardoor grensoverschrijdend gedrag op het podium ontstaat en blijft bestaan. Zelf heeft hij op hoog niveau gedanst en daarna als psycholoog onder andere theater- en dansgezelschappen begeleid. Ook is hij af en toe door ITA gevraagd, sinds een acteursstaking bij toenmalig Toneelgroep Amsterdam tegen directeur Ivo van Hove, zo’n twintig jaar geleden.

In juli merkte onderzoeksbureau Verinorm op dat er in de tijd van Van Hove een angstcultuur heerste. Vorige week NRC Een Wederopbouw over het grensoverschrijdende gedrag binnen ITA en Toneelgroep Amsterdam in de periode dat Van Hove artistiek leider was. Woensdag maakte ITA bekend dat de raad van toezicht zal aftreden en dat de banden met Ivo van Hove worden verbroken.

De laatste jaren, meer gevallen van grensoverschrijdend gedrag in de podiumkunsten blootgesteld. Zulke situaties hebben nooit één oorzaak, weet kolonel Prevoo. Daarom is het zo complex om een ​​zieke werkcultuur te verbeteren, zegt hij.

Prevoo gelooft dat de meest duurzame en ook meest eerlijke oplossing voor een cultuur van grensoverschrijdend gedrag is om samen te werken met de organisatie als geheel, in plaats van de verantwoordelijkheid bij twee of drie mensen te leggen.

“Maar in Nederland moeten er koppen rollen. En dat heet verantwoordelijkheid nemen.” Dat zei hij maandag, nog voordat ITA aankondigde de samenwerking met Van Hove te beëindigen.

Afhankelijkheid

Prevoo (1958) had een schoolvriend in Drenthe die ballet deed, en zo is hij er zelf ingerold, vertelt hij in zijn praktijk thuis in Bloemendaal. Zijn ouders wilden dat Prevoo zijn vwo-opleiding afmaakte. Hij probeerde het zeker, maar na het zakken voor zijn eindexamen vertrok hij. Hij werd aangenomen op de Theaterschool in Amsterdam, Col ging dansen.

Nog voordat hij afstudeerde, sloot hij zich aan bij het Nationale Ballet. Daar danste hij van 1981 tot 1984, totdat hij zowel fysieke als mentale problemen kreeg en een psycholoog hem vertelde: “Weet je wel dat je heel slim bent?” Hij besloot psychologie te gaan studeren aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Prevoo kan niet meer dansen zoals hij ooit kon, zegt hij, maar hij heeft nog wel de houding. Hij zit rechtop in zijn lichtroze polo, de trui over zijn schouders geslingerd.

Over zijn werk als psycholoog bij ITA of Oostpool kan hij niet in details treden, bijvoorbeeld: beroepsgeheim. Hij heeft dansers, acteurs, regisseurs begeleid. De laatste keer dat hij door ITA werd gevraagd om iemand te assisteren was een paar maanden geleden.

Bij het Nationale Ballet raakte hij gefascineerd door het effect dat zo’n omgeving heeft op de betrokkenen. Werken aan de top van theater of dans is anders dan in andere sectoren, weet Prevoo. “Je bent op het podium intens afhankelijk van elkaar.”

“Een plek aan de top vraagt ​​van mensen extreem veel inzet, doorzettingsvermogen en veerkracht. Als er ondertussen leiders zijn die goede bedoelingen hebben maar te ver gaan, dan gaat het mis.”

Mensen zouden met harde opmerkingen om moeten kunnen gaan, zegt kolonel Prevoo. “Dat hoort bij volwassen zijn. Het heet het vermogen om het te verdragen en frustratietolerantie.” Als mensen er niet mee om kunnen gaan, is het hun eigen verantwoordelijkheid om zichzelf af te vragen: waarom kunnen ze het niet?

Aan de andere kant, zegt Prevoo, “is de ander verantwoordelijk voor het niet overschrijden van jouw grenzen. En in dat samenspel moet je zorgen voor de juiste balans.”

Klinkt hard, maar hij wil graag zeggen: problemen rondom grensoverschrijdend gedrag liggen, in alle zaken die hij behandeld heeft, “nooit alleen bij de leiders, maar ook bij degenen die wel of niet durven op te staan. Maar ze leren weer: als je opstaat, verlies je je plek.”

Dat overkwam klokkenluider Hélène Devos bijvoorbeeld. De actrice werd door ITA uit optredens gezet, de acteurs die ze aangaf bleven optreden, zoals blijkt uit onderzoek van NRC. Prevoo: “Klokkenluiders wijzen de buitenwereld erop dat anderen het nest bevuilen. Dat wordt hen niet in dank afgenomen. Dus worden ze eruit gegooid.”

Dansers weigeren niet

Prevoo herinnert zich dat hij in zijn ballettijd op een muziekstuk moest dansen in een stuk van choreograaf Rudi van Dantzig. Het was schelle, onvoorspelbare muziek, zegt hij, “en ik werd er echt misselijk van. Dat werkte niet voor mij.” Prevoo trok zijn conclusies, zo kon hij niet doorgaan. Van Dantzig had hem destijds met grote ogen aangekeken. Dansers weigeren niet, dat gebeurde niet.

“Dat is een deel van de problemen die we nu bij ITA zien, die we bij Oostpool hebben gezien, die we eigenlijk in de hele theaterwereld zien. De oude opleidingen trainden je om grenzen te verleggen.” De nieuwe generatie stelt grenzen en bijt terug. Deze twee generaties ontmoeten elkaar op het podium.

Vóór ITA was er inclusief de kwestie van ongepast gedrag van artistiek leider Marcus Azzini van Theatergroep Oostpool, werd kunstenaar Jan Fabre veroordeeld voor mishandeling en pesterijen binnen zijn gezelschap Troubleyn en werd choreografe Anne Teresa De Keersmaeker beschuldigd van giftig leiderschap.

“Al die autoriteiten komen uit die oude school. En ze waren zich daar waarschijnlijk niet voldoende van bewust. Niemand van hen heeft die grenzen opzettelijk overschreden. Maar in die oude cultuur kon dit zich verspreiden.”

Na die observatie volgt een tweede stap, zegt Prevoo: “We zijn vaak onze impulsen en onze gewoontes. Dus vallen we altijd terug in oud gedrag, hoe pijnlijk het ook is. Dat gedrag kan worden veranderd, als je er veel werk in steekt, de tijd ervoor neemt en de noodzaak ziet. Vaak is er een crisis zoals die nu bij ITA nodig om mensen echt aan het werk te krijgen.”

Correctie (22 augustus 2024): In een eerdere versie van dit artikel stond dat kolonel Prevoo naar een toneelschool ging. Dit is hierboven aangepast.

Delen





Stuur een e-mail naar de redactie