Lawaaierige gitaren en gelaagde zang verweven zich tot een dikke, warme deken van geluid
Eigenlijk was de naam ‘shoegaze’ een plagerij: deze bands keken tijdens het optreden niet naar hun publiek, maar naar ‘hun spitse schoen’, of eigenlijk naar hun vele effectpedalen die voor hen op de grond stonden. Shoegaze is luid en overweldigend, maar nooit scherp of schreeuwerig; nogal introvert. Harde, luidruchtige gitaren en gelaagde zang worden verweven tot een dikke, warme deken van geluid.
De naam werd bedacht door de Britse muziekpers. Wispelturig is het altijd: zo snel als de bands begin jaren negentig werden geprezen, werden ze ook afgebroken. „Ik zou liever stikken in een bad vol pap verdrinken dan er ooit nog eens naar te luisteren”, schreef het Engelse muziektijdschrift Melodie maker in 1993 op het tweede album Souvlaki van Slowdive, een van de toonaangevende bands van het genre. Toch beleeft shoegaze momenteel zijn zoveelste heropleving.
Waar komt het vandaan?
Eind jaren tachtig liet een aantal bands, voornamelijk uit Groot-Brittannië, zich inspireren door de distortion van postpunk, het trippy geluid van de psychedelica uit de jaren zestig en de dromerige melodieën van dreampop. De scene in Londen was klein maar hecht: bands kwamen naar elkaars shows kijken, leden vielen in voor andere bands als er iemand ziek was. Deze onderlinge verbindingen waren voer voor de roddelpagina’s in de muziektijdschriften. In Melodie maker de Londense shoegazers werden minachtend „De scène die zichzelf viert” genoemd.
Waar begin ik met luisteren?
De Jesus and Mary Chain en Cocteau Twins zijn bekende voorouders van shoegaze. Souvlaki van Slowdive staat inmiddels bekend als hoogtepunt in het genre. Bands als Ride, Lush, Moose, Chapterhouse en Curve behoren tot de grote namen. Maar de gouden standaard voor shoegaze is het album Liefdeloos (1991) van de Iers-Engelse band My Bloody Valentine.
Dat album was geen gemakkelijke geboorte: het opnameproces duurde twee en een half jaar, waarbij ongeveer 45 ingenieurs betrokken waren. Wanneer Liefdeloos eindelijk werd uitgebracht, was de pers unaniem in hun lof over hoe emotioneel, meeslepend en innovatief het album was. Het had de doorbraak van My Bloody Valentine moeten zijn, maar platenlabel Creation Records wilde niet verder met de band: frontman Kevin Shields was te lastig om mee samen te werken.
Al Liefdeloos het tij voor shoegaze begon te keren. Rockfans raakten steeds meer geïnteresseerd in de coole bravoure van Britpopbands als Oasis en Blur en de ongeremde urgentie van de Amerikaanse grunge. De bescheiden schoenkijkers werden in de muziektijdschriften afgeschilderd als rijkelui uit de middenklasse en navelkijkers. In de tweede helft van de jaren negentig gingen vrijwel alle grote Britse shoegazebands uit elkaar.
Hoe zit het nu?
Het contrast met shoegaze anno 2024 is groot. Slowdive werd deze zomer warm ontvangen en de recensies noemden het optreden op het Best Kept Secret-festival een hoogtepunt. Het nieuws dat My Bloody Valentine in 2025 een eenmalig concert zal geven – hun eerste in zeven jaar – wordt met gejuich ontvangen.
Ook nieuwe acts doen het goed: Wisp, artiestennaam van de twintigjarige Natalie R. Lu, scoorde in 2023 een grote hit op TikTok met haar debuutsingle ‘Your Face’. Op die app blaast Gen Z het genre nieuw leven in: onder de hashtag #shoegaze zijn ruim 300.000 video’s te vinden. Volgens muziekplatform Stereogom Gen Zers vertegenwoordigen zo’n 60 procent van het luisterpubliek van de populairste shoegazebands op Spotify.
En dit is niet de eerste heropleving van het genre. In de jaren negentig was er al sprake van ‘nu-gaze’ en tien jaar later verscheen een nieuwe lichting shoegazebands als DIIV en Whirr. Het genre weet steeds nieuwe fans te bereiken, die zich graag onderdompelen in het warme shoegaze-bad.
