LENZ speelt drama met horten en stoten, maar binnen individuele scènes gebeurt er vaak iets moois
Een jonge vrouw staat alleen voor een zwart gat. Even later wordt het doek waar ze naar kijkt transparant en zien we drie stoelen, in verschillende kleuren maar verder vergelijkbaar, op gelijke afstand naast elkaar. Op twee van de stoelen zitten twee vrouwen; de derde is voor de observerende vrouw zelf. De suggestie wordt gedaan van iets dat we in de openingsscène van zagen Anatomie van een zelfmoord We zijn er nog niet zeker van dat deze drie vrouwen in een lijn met elkaar verbonden zijn.
Dat is inderdaad het geval in het stuk van de Britse schrijfster Alice Birch. Haar voorstelling gaat over intergenerationeel trauma: de drie generaties vrouwen, Carol, Anna en Bonnie, kampen allemaal met depressies en zelfdestructieve neigingen, die blijkbaar van moeder op dochter worden doorgegeven. De vorm die Birch kiest onderstreept de onderlinge verbondenheid: de drie verhaallijnen spelen zich gelijktijdig af, waarbij de scènes op het podium met elkaar verweven zijn.
Dat is een grote uitdaging voor het jonge theatercollectief LENZ: hoe zorg je ervoor dat het stuk begrijpelijk blijft, ondanks de bewuste chaos die de vorm veroorzaakt?
Overkoepelende samenhang
Bij de première blijkt dat de makers en spelers nog niet volledig tot overeenstemming met elkaar zijn gekomen. Er is weinig muzikaliteit tussen de gelijktijdig gespeelde scènes: elke acteur is vooral gefocust op zijn directe tegenstander, wat ten koste gaat van de overkoepelende samenhang. Het drama ontvouwt zich met horten en stoten, omdat de acteurs regelmatig zichtbaar op elkaar moeten wachten voordat ze verder kunnen met hun eigen tekst.
Binnen individuele scènes gebeurt er vaak iets moois, deels door de kracht van Birch’ tekst en deels door de acteerkwaliteit van de jonge cast. Met name Sabine van Kuipers als Anna en Julia Diepstraten als Bonnie’s love interest weten een prettige levendigheid in hun rollen te brengen, wat een bijzonder gunstige uitwerking heeft op het verder behoorlijk zware drama.
Interessant zijn ook de thematische accenten die de makers in hun enscenering van de tekst hebben gelegd. Terwijl Birch zich richtte op de vraag of psychische aandoeningen genetisch kunnen worden doorgegeven, leggen de makers van LENZ de nadruk op opvoeding en sociale omstandigheden. Carol (Romy Vreden), wier verhaallijn zich afspeelt in de jaren zeventig, voelt zich duidelijk gevangen in haar rol als huisvrouw, maar mist de woorden om haar gevoel van onbehagen te uiten. Ook haar dochter Anna, al getraumatiseerd door het existentiële ongeluk van haar moeder, verliest definitief haar levenslust als ze in een moederlijke rol wordt gestort. Beide vrouwen worden door de medische wetenschap onderworpen aan elektroshocktherapie, in plaats van dat er naar hun diepere verlangens wordt gevraagd.
De keuze van het jongste lid Bonnie om gesteriliseerd te worden omdat het ‘het einde van haar moet zijn’ kan dan ook op twee manieren gelezen worden: als een daad van emancipatie of als een overgave aan het idee dat depressie en existentiële eenzaamheid een onontkoombare, genetisch vastberaden vloek. Zijn. LENZ laat in hun bewerking iets meer ruimte voor het eerste – maar de spelers zullen eerst wat moeten groeien in hun complexe samenspel voordat de kracht van dat thema echt tot zijn recht komt.
