Lotte Geeven legde hartslag van Oekraïense soldaten vast: ‘In de armen van zijn moeder klopte zijn hart in hoog tempo’
Aan het front in Oekraïne loopt de 48-jarige priester Sergiy rond om een luisterend oor te bieden aan Oekraïense soldaten. Hij straalt rust uit, maar diep van binnen gaat zijn hart tekeer. Weet dit Lotte Geeven (44), omdat ze zijn hartslag registreerde.
Geeven maakt multimediakunst. Ze werkte voorheen als noodevacuator in conflictgebieden. In 2022, het eerste jaar van de Russisch-Oekraïense oorlog, was ze in die hoedanigheid in Oekraïne en reisde ze drie weken lang langs de frontlinies met een Oekraïense tolk. Naast haar werk als hulpverlener registreerde Geeven de hartslag van 150 Oekraïense soldaten aan het front door een stethoscoopmicrofoon tegen hun borst te houden. De Oekraïense elektronische artiest maakte de hartslagen en veldopnames Coloah een muziekstuk.
Geeven en de vertaler begonnen hun reis, die bijna duizend kilometer besloeg, in een dorp in de zuidelijke regio Kherson. Van daaruit reisden ze verder richting de oostelijke regio Charkov. Aan het front ontmoette Geeven soldaten van allerlei achtergronden. “Er was een masseur, een boer, botanicus, bodybuilder, meubelmaker, monnik, blockchain-ontwikkelaarslotenmaker”, zegt Geeven. “Ze waren allemaal tot de tanden bewapend en stevig vastgebonden in een splintervest.”
Stethoscoop microfoon
De 19-jarige Nikolai, een iconenschilder, stond op het punt afscheid te nemen van zijn moeder in zijn pas gestreken uniform. “In de armen van zijn moeder klopte zijn hart in een hoog tempo”, zegt Geeven. Zijn hartslag was te horen via een ingebouwde microfoon in de stethoscoop. Ze ontwikkelde de microfoon samen met technici in Amsterdam.
Het raakt Geeven dat mensen snel genoeg krijgen van oorlogsbeelden. Dat merkt ze omdat mensen zich afvragen waarom er nog steeds aan de frontlinie wordt gefilmd, omdat volgens hen alle beelden er hetzelfde uitzien. “Met de audio-opnames van de hartslagen hoop ik op een intieme manier de impact van de oorlog op mensen dichtbij het publiek te brengen.”
In 2013 ontwikkelde Geeven met hulp van wetenschappers een microfoon om te luisteren naar hoe het diepste gat op aarde klinkt. “Het leek doodstil, maar verbonden met een grote luidspreker klonk het als donder in de verte.” In 2020 en 2021 deed ze ook forensisch audioonderzoek naar de manier waarop vogels protestslogans aannemen. “Het bleek dat spotvogels de kreten van de menigte in hun liedjes verwerken.” Volgens Geeven zeggen de geluiden die ze opneemt iets over de toestand van de wereld.
Het muziekstuk heet De enige (lichaam in het Oekraïens) en de ruwe opnames van de harten zijn opgenomen op één grammofoonplaat. De veldopnames en hartslagen zijn gemixt met high-tempo elektronische muziek van kunstenaar Koloah. Geeven: “Volgens Koloah is het aantal bpm (slagen per minuut) in de elektronische muziek staat momenteel wereldwijd extreem hoog en de razendsnelle muziek op de dansvloer laat zien hoe slecht het gaat in de wereld.”
Verzamel lichaamsdelen
Tijdens hun reis sliepen Geeven en de vertaler bij vrienden van vrienden of in verwoeste hotels. Voelden zij zich onveilig? “Ik weet hoe ik moet handelen in gevaarlijke situaties, omdat ik daarvoor ben opgeleid.” Zo was ze online betrokken bij de evacuaties tijdens de val van de Afghaanse hoofdstad Kaboel. Zowel Geeven als de soldaten waren gewend geraakt aan gevaar.
Onderweg ontmoette ze de 38-jarige Daniel, een Oekraïense presentator en acteur, die ‘doodsbang’ is geworden voor stilte. “Hij kan alleen in slaap vallen met het geluid van oorlogsfilms op zijn koptelefoon.” Later ontmoette ze Irina, een sluipschutter die haar lange blonde haar had afgeknipt en nu kort stekelig haar heeft. “Ze kon haar haar niet wassen omdat er nauwelijks water is op haar standplaats.” Door het ‘eenzame beroep’ als sluipschutter lijdt ze aan een klinische depressie, vertelt Irina aan Geeven. Ze registreerde de hartslagen van beide soldaten.
Hoe verder Geeven reisde, hoe meer spanning ze via de stethoscoopmicrofoon in de lichamen van de soldaten beluisterde. Een van hen vertelde haar dat hij met een waterdichte stift zijn naam op alle delen van zijn lichaam had geschreven, ‘voor het geval hij zou overlijden, zouden de overblijfselen van zijn lichaam gemakkelijker te identificeren zijn.’
Tegen het einde van haar reis ontmoette Geeven een jonge Zuid-Koreaanse monnik. Hij had een gitaar van een overleden soldaat bij zich. De gitaar was van een Spaanse jongeman genaamd Angel, die net als de monnik afkomstig was uit het Oekraïense Vreemdelingenlegioen. ‘Ik moet de gitaar naar Angel’s moeder brengen,’ zei de monnik tegen Geeven. Ook zijn hart is via de opnames ‘voelbaar’. Vanaf begin volgend jaar zal het muziekalbum tentoongesteld worden in het Oorlogsmuseum in de Oekraïense hoofdstad Kiev.
