Waarom blijven sommige 80-plussers scherp ondanks dat ze wel alzheimer hebben? Nederlandse studie geeft nieuwe aanwijzing

Sommige mensen blijven zelfs na hun 80ste geestelijk scherp, ondanks duidelijke alzheimerkenmerken in hun hersenen. Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut hebben een verrassende aanwijzing gevonden: niet hoeveel onrijpe hersencellen iemand heeft, maar hun biologische activiteit lijkt belangrijk.

De bevindingen kunnen helpen om beter te begrijpen waarom sommige mensen ondanks de ziekte van Alzheimer geestelijk scherp blijven.

Waarom krijgen sommige mensen ondanks alzheimer geen dementie?

Bij de ziekte van Alzheimer ontstaan veranderingen in de hersenen, waaronder ophopingen van afwijkende eiwitten. Deze kunnen de communicatie tussen zenuwcellen verstoren en uiteindelijk bijdragen aan geheugenproblemen en dementie.

Toch krijgt niet iedereen met zulke hersenveranderingen ook daadwerkelijk klachten. Sommige mensen blijven goed functioneren, zelfs wanneer hun hersenen duidelijke kenmerken van alzheimer vertonen.

Wetenschappers noemen dit cognitieve veerkracht. Daarmee bedoelen ze het vermogen van de hersenen om geheugen en denkvermogen op peil te houden, ondanks schade of ziekte.

Waarom de ene persoon die veerkracht wel heeft en de andere niet, is nog grotendeels onbekend.

Nederlands Herseninstituut vindt onrijpe zenuwcellen bij 80-plussers

Om daar meer over te weten te komen, onderzochten wetenschappers onder leiding van Evgenia Salta hersenweefsel uit de Nederlandse Hersenbank.

Ze vergeleken drie groepen overleden mensen: mensen zonder aantoonbare hersenafwijkingen, mensen die dementie door alzheimer hadden ontwikkeld en mensen met alzheimerkenmerken in hun hersenen die desondanks geen dementie hadden gekregen.

De onderzoekers richtten zich op een klein gebied in het geheugencentrum van de hersenen. Daar zochten ze naar zogenoemde onrijpe neuronen. Dat zijn zenuwcellen die kenmerken vertonen van cellen die nog niet volledig zijn ontwikkeld.

Die cellen bleken in alle drie de groepen aanwezig te zijn, ook bij mensen met een gemiddelde leeftijd van boven de 80 jaar.

Dat is interessant, omdat wetenschappers al tientallen jaren onderzoeken of de menselijke hersenen op volwassen leeftijd nog nieuwe zenuwcellen kunnen aanmaken. Bij verschillende diersoorten is dat aangetoond, maar bij mensen bestaat daarover nog discussie.

De aanwezigheid van onrijpe zenuwcellen bewijst overigens niet dat die cellen op latere leeftijd nieuw zijn aangemaakt.

Alzheimeronderzoek: activiteit van hersencellen lijkt belangrijker dan aantal

Aanvankelijk verwachtten de onderzoekers dat mensen die ondanks alzheimer geen dementie kregen, veel meer onrijpe zenuwcellen zouden hebben. Dat bleek niet het geval. De verschillen in aantallen waren relatief klein.

Bij nader onderzoek ontdekten ze wel iets anders: de cellen vertoonden verschillende biologische activiteit.

Bij mensen die cognitief gezond waren gebleven, vonden de onderzoekers aanwijzingen dat de onrijpe zenuwcellen processen activeerden die verband houden met overleving en bescherming tegen schade.

Ook waren er minder signalen zichtbaar die samenhangen met ontstekingen en celdood.

Dat is relevant, omdat langdurige ontstekingsprocessen in de hersenen kunnen bijdragen aan beschadiging van zenuwcellen. Wanneer steeds meer zenuwcellen afsterven, kunnen netwerken die belangrijk zijn voor het geheugen en denkvermogen minder goed functioneren.

De ontdekking wijst erop dat onrijpe zenuwcellen bij sommige mensen mogelijk beter bestand zijn tegen de gevolgen van alzheimer.

Kunnen onrijpe zenuwcellen de hersenen beschermen tegen alzheimer?

De onderzoekers vermoeden dat de bijzondere cellen misschien nog een andere functie hebben. Mogelijk helpen ze niet alleen zichzelf te beschermen, maar ondersteunen ze ook het omliggende hersenweefsel.

Dat zou betekenen dat hun rol verder gaat dan het eventueel vervangen van beschadigde zenuwcellen. Ze zouden ook kunnen bijdragen aan een omgeving waarin bestaande hersencellen langer goed blijven functioneren.

Dat is voorlopig nog een hypothese. De onderzoekers hebben in het hersenweefsel bepaalde biologische patronen gevonden, maar konden niet rechtstreeks aantonen dat de onrijpe zenuwcellen daadwerkelijk bescherming bieden.

Ook is nog niet bewezen dat deze cellen voorkomen dat iemand dementie ontwikkelt.

Nieuwe behandeling tegen alzheimer? Onderzoekers zien een mogelijke richting

De resultaten bieden een nieuwe richting voor onderzoek naar alzheimer. Veel wetenschappelijk onderzoek richt zich op de processen die hersencellen beschadigen, zoals de ophoping van afwijkende eiwitten.

Deze studie kijkt juist naar de andere kant van het verhaal: welke eigenschappen zorgen ervoor dat sommige hersenen blijven functioneren ondanks de aanwezigheid van de ziekte?

De onderzoekers willen daarom verder uitzoeken hoe onrijpe zenuwcellen samenwerken en communiceren met andere hersencellen. Daarmee hopen ze te ontdekken of deze cellen daadwerkelijk bijdragen aan cognitieve veerkracht.

Op termijn zou die kennis kunnen helpen bij de ontwikkeling van nieuwe behandelingen die het geheugen en denkvermogen langer beschermen.

Zover is het voorlopig nog niet. Het onderzoek levert vooral een belangrijke aanwijzing op, geen bewezen manier om dementie te voorkomen of te behandelen.

Wel laat de ontdekking zien dat er mogelijk meer schuilgaat achter het verschil tussen mensen die alzheimerdementie ontwikkelen en mensen bij wie de hersenen ondanks de ziekte blijven functioneren.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

Reacties