‘Wees niet bang voor AI’

• Luuk Blijboom

  redacteur NOS Sport

De geest van Johan Cruijff waarde vrijdagmiddag boven de vers gemaaide grasmat in het stadion van AZ. In Alkmaar draaide het om een van de wandtegelwijsheden van de legendarische nummer 14: ‘Ik heb nog nooit een zak geld een doelpunt zien maken.’

Hoe kun je succes boeken met bescheiden financiële middelen, luidde de vraag die centraal stond tijdens het bezoek van Billy Beane aan het Business Seminar van AZ. Als iemand het antwoord op die vraag kan geven, dan is het wel de 63-jarige Amerikaan. Hij bracht het in praktijk tussen 1997 en 2015 als algemeen manager van honkbalclub Oakland Athletics.

Zijn werkwijze werd wereldberoemd dankzij het boek en de film Moneyball. Oftewel: de strategie om, ondanks een klein budget, succesvol te zijn door gebruik te maken van strategische analyse om ondergewaardeerde spelers te vinden en die in te zetten op basis van een daadwerkelijke bijdrage aan het teamresultaat.

Werken op basis van data en statistieken in plaats van emoties (‘Want die zijn altijd bevooroordeeld’, meent Beane stellig) legde hem begin deze eeuw geen windeieren.

In 2002 wonnen de Oakland A’s onder zijn leiding ondanks een investering van slechts 41,1 miljoen dollar twintig duels op een rij, een record in de historie van de Major League Baseball.

Tot hoofdprijzen leidde Moneyball evenwel niet. Vier keer plaatste de club uit Oakland zich voor de play-offs om een plek in de World Series, evenzovele malen volgde een vroegtijdige uitschakeling.

Dat Beane (die terzijde werd gestaan door zijn Amerikaanse vakbroeder Luke Bornn) vrijdag neerstreek bij uitgerekend AZ was niet vreemd. Beane werd tien jaar geleden door toenmalig directeur en oud-tophonkballer Robert Eenhoorn als adviseur aan de Alkmaarse club verbonden.

In die jaren is de financiële kloof van AZ (een begroting van 48 miljoen euro) met Ajax (170 miljoen), PSV (140 miljoen) en Feyenoord (130 miljoen) zeker niet kleiner geworden. Maar sportief staan de Alkmaarders hun mannetje, in de eredivisie en in Europa.

Op welke wijze AZ gebruik maakt van de kennis van Beane, kwam vrijdag niet ter sprake. De Amerikaan liet slechts beperkt in zijn kaarten kijken zonder het geheim van de smid prijs te geven.

Hij hield het liever algemeen. “Sport is objectief”, gaf hij de toehoorders mee. Blijf bij het nemen van beslissingen weg bij het onderbuikgevoel, wilde hij er maar mee zeggen. “Denk aan de lange termijn. Vergeet de ups and downs, reageer niet op iedere tegenslag waar een ploeg tegenaan loopt en houd vast aan je visie.”

Terwijl Beane twee dagen voor het treffen met naaste concurrent Feyenoord aan de tand werd gevoeld over zijn filosofie, werd op een groot scherm aan de rand van het veld een uitspraak geprojecteerd van de Amerikaanse oud-honkballer Mickey Mantle.

‘Het is ongelofelijk hoeveel we niet weten van de sport die we al ons hele leven spelen.’

Uitgerekend daarin schuilt naar eigen zeggen het geheim van Beane. Hij maakte een kwart eeuw geleden dankbaar gebruik van ‘sabermetrics’, de empirische analyse van het honkbal door middel van statistieken en wiskundige formules.

Dat was ontsproten aan het brein van Bill James – pionier op het gebied van honkbalstatistieken – en door Beane’s voormalige assistent-manager Paul DePodesta – een aan de universiteit van Harvard afgestudeerde econoom – omgevormd tot een keuzehulp om vaak onderschatte, maar efficiënte spelers te vinden.

“Het denken in het honkbal was in die jaren middeleeuws”, herinnerde Beane zich. “Voordat wij Moneyball introduceerden, had de sport veel weg van de Flintstones.”

Beane deed, naar eigen zeggen, weinig meer dan de juiste mensen om zich heen verzamelen om gebruik te maken van hun kennis, zo valt onder meer te lezen in het boek Moneyball: The Art of Winning an Unfair Game van financieel journalist Michael Lewis dat in 2003 verscheen. In de succesvolle verfilming acht jaar later wordt de rol van Beane vertolkt door Brad Pitt.

“In dat boek staat niets dat ik zelf heb bedacht”, bekende Beane. “Het enige dat ik gedaan heb, is de bevindingen van andere mensen op de juiste wijze interpreteren.”

En ga mee met je tijd. Want de sportwereld staat met de steeds verder oprukkende artifical intelligence voor een nieuwe revolutie. Angst dat AI de sport ontdoet van de ziel en op termijn vervreemdt van de gepassioneerde supporter zei Beane niet te hebben.

“Toen ik Moneyball introduceerde, werd me verweten dat ik van honkbal een wiskundig spelletje maakte. En niemand houdt van wiskunde. Maar inmiddels zijn de statistieken die ik gebruikte gemeengoed geworden in de sport.”

“Met AI zal het niet anders zijn. Ik vermoed dat er in het Amerikaanse honkbal al ploegen zijn die hun teams op basis van AI samenstellen.”

Angst dat volgende generaties minder passie ervaren als ze naar een sportwedstrijd kijken, is volgens Beane ongegrond. “AI is al ongemerkt geïntegreerd in veel aspecten van de sport. Een kwart eeuw geleden had niemand het bijvoorbeeld over ‘expected goals’. Nu is het een volkomen geaccepteerd begrip bij het analyseren van wedstrijden.”

“Dit is gewoon de volgende stap in de ontwikkeling van sport en niets om je zorgen over te maken”, stelde Beane de toehoorders gerust. “De wereld verandert nu eenmaal. En de sport verandert daarin mee.”