Oncoloog Philippe Westerlinck: 70 tot 90 procent van kanker is mogelijk te vermijden – deze factoren maken het grootste verschil
Tot 70 à 90 procent van kanker zou in ideale omstandigheden vermijdbaar zijn, stelt oncoloog Philippe Westerlinck tegen Metro. Een opvallend cijfer dat volgens hem nuance vereist. In zijn nieuwe boek legt hij uit welke risico’s écht verschil maken.
Kanker is, hoe cru dat ook klinkt, niet meer weg te denken uit onze samenleving. Inmiddels is bekend dat 1 op de 2 Nederlanders kanker krijgt. Eerder sprak Metro ook met psycho-oncologisch therapeut Eveline Tromp, die kankerpatiënten leert omgaan met hun diagnose en naderende dood, en bijzonder hoogleraar en gezondheidspsycholoog Marije van der Lee legde aan Metro meer uit over de psychologische impact van kanker.
Waarom krijgt 1 op de 2 Nederlanders kanker?
Dr. Philippe Westerlinck behandelt als radiotherapeut vooral borst- en longkankerpatiënten. „In mijn werk kan ik voor mensen met ernstige diagnoses iets positiefs betekenen. Ik help hen graag die stap vooruit. Ook als het gaat om een palliatieve situatie. De mensen die bij mij terechtkomen, zijn daar met een specifieke reden en het is de bedoeling dat ik daar nog iets aan kan doen.”
De aantallen wat betreft kanker liggen hoog. Dat weet ook Westerlinck en het valt volgens hem te verklaren. „Kanker is een ziekte die vaker voorkomt op hogere leeftijd. Er zijn ook kinderen die kanker krijgen, maar dat is een minderheid. De cijfers omtrent kanker zijn in de laatste levensdecennia het hoogst. Kanker is een ziekte die zich ontwikkelt door opgestapelde fouten die later tot uiting komen. Doordat we steeds ouder worden en ook de samenleving vergrijst, neemt dus ook het aantal kankerdiagnoses toe.”
Betere diagnostiek zorgt óók voor meer kankerdiagnoses
Maar er is volgens de kankerspecialist nog een reden voor de hoge aantallen. „We zijn steeds beter geworden in het opsporen van kanker. Een interessant weetje is dat bij bijvoorbeeld oudere mannen, in de leeftijdscategorie 80-plus, meer dan de helft een vorm van prostaatkanker heeft. Maar dat veel van hen dat nooit zullen weten, omdat ze uiteindelijk komen te overlijden zonder ooit klachten te hebben ervaren. Pas als je de prostaat uit het lichaam haalt en onderzoekt, wordt de kanker ontdekt. Vaak is deze zo laaggradig en langzaam groeiend dat het nooit voor problemen zorgt.”
Hij vervolgt: „We stellen tegenwoordig meer kankerdiagnoses. Daar worden ook wel kritische vragen over gesteld. Omdat dat soort kankers diagnosticeren niet echt nuttig is, maar mensen wel ongerust kan maken. Hoe ethisch is dat? In elk geval worden onze middelen om kanker op te sporen steeds uitgebreider en gevoeliger, en dus stellen we tegenwoordig meer kankerdiagnoses. En die veelvoud aan diagnostisering maakt ook de aantallen in kanker hoger.”
Meer prostaat- en huidkanker, maar niet zorgwekkend
Eerder schreef Metro dat vooral huid- en prostaatkanker in aantallen toenemen. Maar volgens Westerlinck zijn de stijgingen daarin niet onrustwekkend. „Het zijn typisch vormen van kanker die meer voorkomen op hogere leeftijd, dus het effect van de vergrijzing waar we het over hadden, is vermoedelijk de belangrijkste oorzaak. Het is niet dat er een golf op ons afkomt. We hebben het al gehad over prostaatkanker, maar ook huidkanker is zo’n kankervorm die ontstaat door opstapelende schade. Als je een hogere leeftijd bereikt, zie je dat de huid schade te verduren heeft gehad.”
Westerlinck vervolgt: „In Australië zijn de aantallen rondom huidkanker bijvoorbeeld het hoogst. Daar is een hoge mate van blootstelling aan de zon, maar de populatie is grotendeels van Europese origine en niet geëvolueerd om daar rond te lopen. Daardoor ontwikkelt het merendeel daar een vorm van huidkanker. Overmatige blootstelling aan de zon is bepalend voor de huidschade die je op kunt lopen.”
Waarom kanker volgens Westerlinck geen ziekte met één oplossing is
Toch sterven er nog steeds mensen aan kanker en is het nog niet gelukt om kanker anno 2026 onder de duim te krijgen. „Kanker is niet één ziekte, het is een veelkoppig monster. Er is namelijk een immens groot aantal kankers en er zijn ook veel subcategorieën. Daar is niet één grote oplossing voor.”
„Maar ik steek mensen wel graag een hart onder de riem”, vervolgt de kankerspecialist. „Want we hebben met kanker enorme vooruitgang geboekt. Neem als voorbeeld acute lymfatische leukemie. Deze vorm van leukemie komt vaak bij kinderen voor. Vroeger was daar niks aan te doen en deze kinderen stierven door de kanker, gemiddeld maar enkele maanden nadat ze de diagnose gekregen hadden. Maar tegenwoordig is de ziekte heel goed te behandelen.”
Hij vervolgt: „Bijna alle kinderen reageren goed op behandeling en het overgrote merendeel van hen overleeft de ziekte nu. Daarin boeken we veel vooruitgang. Net zoals bij de ontwikkeling van chemotherapie. Toen chemotherapie voor het eerst gebruikt werd, werden patiënten er enorm misselijk van en moesten sommigen overgeven totdat de bloedvaten in hun ogen sprongen. Terwijl mensen die misselijkheid tegenwoordig vaak maar amper ervaren. De medicatie is veel beter en er zijn allerlei verschillende therapieën. Er blijven uitdagingen op het gebied van kanker, maar we moeten niet uit het oog verliezen hoeveel vooruitgang we hebben geboekt.”
Waarom patiënten Westerlinck steeds dezelfde vraag stellen
De kankerspecialist schreef het boek Waarom we kanker krijgen en wat we eraan kunnen doen. „Het viel me namelijk op dat veel patiënten vroegen: ‘Hoe komt het toch dat ik kanker heb gekregen?’ Veel mensen konden dat niet plaatsen. Bijvoorbeeld bij de diagnose longkanker als je nooit gerookt hebt. Wat heb je dan fout gedaan? Dat raakte me diep. Veel mensen hebben geen idee wat de risico’s zijn om kanker te ontwikkelen, wat de impact van verschillende risicofactoren is en wat je eraan kunt doen. Ik wil hen iets bijbrengen.”
Dus bedacht de dokter eerder de Cancer Risk Calculator, een gratis applicatie die ook in Nederland beschikbaar is. „Dat is een app waarin je jouw persoonlijke risicofactoren voor kanker kunt bekijken. Zo kun je erachter komen hoe jij zelf het risico op kanker kunt verlagen. Door middel van risicomodellen kun je een gedetailleerd en gepersonaliseerd beeld krijgen van welke kanker voor jou de grootste impact heeft. Het boek is daar eigenlijk een vervolg op geworden. Waarin je van A tot Z kunt vinden hoe dat zit.”
Oncoloog: 70 tot 90 procent van kanker is in theorie vermijdbaar
Het blijkt namelijk dat 90 procent van alle kanker te voorkomen is. Westerlinck noemt het een ‘indrukwekkend cijfer’, dat we ook met een korrel zout moeten nemen. „Het vermoeden is dat 10 tot 30 procent van de kanker te wijten is aan inherente fouten. Iets wat in de cellen huisvest en dus onvermijdelijk is. Daar kun je als mens niks aan doen. De kanker ontwikkelt zich dan sowieso, wat er ook gebeurt. Maar door die cijfers zou je kunnen stellen dat 70 tot 90 procent wél te vermijden is. Al moet je met die stellingname voorzichtig zijn, want dan heb je het over ideale omstandigheden. We leven in de echte wereld en worden blootgesteld aan stoffen, infecties, straling en andere omstandigheden. De realiteit is daardoor complexer.”
De arts vervolgt: „Maar het is wel zo dat een groot deel van de kankers vermeden kan worden en wat je moet doen om deze te vermijden eigenlijk niet zo moeilijk is. Zo is bijvoorbeeld eenderde van alle vermijdbare kankers te wijten aan tabak. Rook je niet? Dan vermijd je dus direct een derde van alle vermijdbare kankers. Dan is nog eens 30 procent te wijten aan voeding, 15 procent aan obesitas, 7 procent aan infecties, fysieke inactiviteit voor 5 procent, alcohol voor 4 procent en alle andere risicofactoren voor de laatste 9 procent. Dat zijn veel dingen waar we iets aan kunnen doen en ons bewust van kunnen worden.”
Tabak, voeding en obesitas: deze factoren wegen het zwaarst
Aan veel van die bovengenoemde risicofactoren is volgens Westerlinck iets te doen. „Wat betreft voeding kun je daarin veel kanten op. Van sommige voeding is bekend dat het grote impact heeft. Zoals rood vlees, bewerkt vlees of specifieke voedingsstoffen, zoals veel zout. Jouw dieet maakt dus een hoop uit. Hoe meer groenten en fruit je eet, hoe beter jouw persoonlijke profiel wat betreft voeding eruitziet. Een bijkomend effect is dat een gezond dieet ervoor zorgt dat je je gewicht onder controle krijgt en je de risicofactor ‘obesitas’ ook direct tackelt.”
Ook legt Westerlinck uit hoe dat zit met infecties. „Er zijn verschillende infecties, zoals hiv of hepatitis, die een relatie hebben met bepaalde kankervormen. Ontstekingen in het lichaam wil je dus het liefst behandelen om het risico op kanker te verlagen.” Eerder waarschuwde gezondheidswetenschapper Len de Nys tegen Metro over chronische ontstekingen in het lichaam.
„Mijn boek is bedoeld om mensen te informeren en hen daardoor geïnformeerd keuzes te laten maken”, vertelt de arts verder. „Ik wil mensen niet dwingen om volledig ascetisch en smakeloos te leven om de kans op kanker te verlagen. Stel, je bent een wijnliefhebber en ik predik dat je geen alcohol mag drinken, dan kun je je afvragen of het leven van de wijnliefhebber dan gaat verbeteren. Het gaat meer om bewustwording. Alcohol heeft nu eenmaal repercussie naar de risico’s toe. Maar ben je bereid om die te aanvaarden? Dan heeft natuurlijk iedereen een vrije keuze.”
Is je smartphone kankerverwekkend? Dit zegt Westerlinck over straling
Tegenwoordig klinkt er over een hoop zaken dat ze kankerverwekkend zijn. Daar zou je ook best moedeloos van kunnen worden. „Ik snap dat. Mijn boek is bedoeld om in de wirwar aan informatie wat orde te scheppen. Mensen hebben namelijk geen idee wat wel en geen verschil maakt. Je kunt bijvoorbeeld denken: ‘Ik rook, maar mijn broer heeft een dikke buik’. Oftewel, ik doe het een en iemand anders het ander en dan komen we ergens op hetzelfde uit. Maar dat is dus niet altijd waar. Het is belangrijk dat je dingen in perspectief blijft zien. Er zijn veel dingen die kanker kunnen veroorzaken, maar ik denk dat het belangrijk is om te focussen op de zaken waar we zeker van zijn.”
De kankerspecialist haalt als voorbeeld elektromagnetische straling aan. „Elektromagnetische straling is iets wat we tegenwoordig vrijwel constant gebruiken voor onze digitale middelen. Soms ook in nauw contact met ons lichaam, zoals bij smartphones. Wetenschappelijk ligt de impact op kankerontwikkeling daarvan nog in het midden. Het is mogelijk dat straling effect heeft, maar er zijn geen definitieve conclusies. Ik stel niet dat het geen belangrijk onderwerp is, maar als er echt een invloed zou zijn, dan hebben we het over heel kleine percentages en impact op een mensenleven. Met andere woorden, het risico is zo klein, in vergelijking met andere factoren zoals tabak, alcohol, voeding of overgewicht, dat je daar niet steeds bij stil hoeft te staan. Als we ons concentreren op de dingen waar we zeker van zijn, dan hebben de meeste mensen genoeg aan hun hoofd.”
Waarom de oncoloog meer aandacht voor kankerpreventie wil
„Heb je vragen over het risico op kanker, dan kun je in mijn boek alle antwoorden vinden”, aldus Westerlinck. „Wat kanker is, waarom het ontstaat en wat we eraan kunnen doen. Wees niet ongerust, maar nieuwsgierig. Want je kunt iets doen om het risico op kanker te verlagen. Ik geloof namelijk echt dat we zo levens kunnen redden. Kankerzorg is vergevorderd, maar ook heel duur geworden. Sommige medicijnen of therapieën kosten duizenden euro’s en als je ze lang moet geven, loopt de kost op tot tienduizenden of honderdduizenden euro’s. Daarom denk ik dat onze maatschappij zich moet concentreren op ‘voorkomen is beter dan genezen’. Dat is bij kanker namelijk sterk van toepassing. Het vermijden is zo veel gemakkelijker dan het behandelen en genezen, dus laat ons daar nu aan beginnen.”
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
- Oncoloog Philippe Westerlinck: 70 tot 90 procent van kanker is mogelijk te vermijden – deze factoren maken het grootste verschil
- Sociaal psycholoog over woonschaamte, snel spullen verstoppen als er iemand langskomt: ‘Gedrag is diepmenselijk’
- Stelling van de dag: ‘Na deze recordwarme zomer wil ik airconditioning in huis’
- Onderzoek onder 31.044 volwassenen: wie na 12.00 uur ontbijt, leeft gemiddeld 2,46 jaar korter
- Nederlanders sluiten 113 procent meer energiecontracten af, terwijl vast juist veel duurder is
