De Gouden Bocht in Amsterdam was ook een Groene Bocht

Het klinkt heel hedendaags om de stad als een bos te zien. Tegenwoordig worden er veel boeken en rapporten gepubliceerd over hoe de natuur in de stad kan gedijen. Maar een 17e-eeuwse bezoeker van Amsterdam zag dat ook. Als je vanuit het stadhuis over de stad uitkijkt, schreef deze Friedrich Lucae in 1666, weet je niet of het een bos in de stad is of een stad in het bos.

Het Grachtenmuseum in Amsterdam besteedt deze maanden aandacht aan de rol van bomen in de binnenstad met een kleine tentoonstelling en het werk van drie kunstenaars. Het maakt deel uit van een serie tentoonstellingen in dit museum over natuur en klimaat in relatie tot de grachten. Uitgangspunt is dat de ‘Gouden Bocht’ – de bocht bij de Herengracht tussen de Leidsestraat en de Vijzelstraat, die zijn naam dankt aan de rijkdom van de bewoners, verkregen via onder andere de VOC en WIC – ook een Groene Bocht was. Er hangt een schilderij van Gerrit Adriaensz. Berckheyde van de gracht zonder bomen, die er kaal uitziet. Maar volgens de begeleidende tekst is dit een verbeelding van de kunstenaar. In een voorstudie van het werk zijn de nieuw aangeplante bomen te zien. De vele bomen langs de Amsterdamse grachten waren een bijzonderheid en een voorbeeld voor steden over de hele wereld, aldus de audiotour.

Iepenziekte

De tentoonstelling vertelt op bondige wijze het verhaal van de ‘bebossing’ van de kanalen. De eerste afbeelding van een bomenrij langs het kanaal dateert uit 1585. Voor die tijd waren bomen in de stad alleen te vinden bij kloosters en op begraafplaatsen. Aanvankelijk waren het vooral lindebomen in de stad, later werden iepen de dominante soort. Ze zijn sterk, kunnen op verschillende grondsoorten groeien en hebben een enigszins transparante kroon.

De iepen bleken wel vatbaar voor de zogenaamde iepziekte. Meerdere golven van de ziekte zorgen voor ontbossing. Maar Amsterdam heeft de iep helemaal niet opgegeven. Er zijn nieuwe soorten die resistent zijn. Een serie foto’s laat zien hoe tussen 2006 en 2017 vrij smalle bomen – van de Amerikaanse cultivar New Horizon – uitgroeiden tot vrij grote exemplaren. De tentoonstelling meldt dat er meer aandacht komt voor de boomkuilen in het historische centrum van Amsterdam. Hiervoor is gemeentegeld beschikbaar.

Negen boomspiegels

Ook het Grachtenmuseum gaat hieraan bijdragen. Dat is hard nodig, want tegenover het gebouw, in een boomspiegel, naast een zak tuinaarde, staan ​​een paar lege flessen, een stuk karton en een vuilniszak. Afgelopen weekend zijn negen boomspiegels op de Gouden Bocht schoongemaakt en ingezaaid met bloemenzaad.

Tegenover die boomspiegel, voor de gevel van het museum, is kunstenaar Jasper Riehm, ook wel bekend als That Weird Plant Guy, begonnen met zijn werk Botanische verbindingen. Hij gebruikt daarin wilgentakken die door de gemeente zijn gesnoeid en anders als biobrandstof zouden worden gebruikt. Het is nu nog een vrij mager bosje in een plantenbak, maar de kunstenaar belooft dat zijn werk deze maand flink zal groeien. Wilgen staan ​​erom bekend dat ze makkelijk en snel groeien. Elders in de stad heeft That Weird Plant Guy hier en daar al bogen van wilgentakken neergelegd. In april schatte hij zelf dat het er zo’n vijftien tot twintig waren.

In de ochtendschemering

Kunstenaar en documentairemaker Agnes de Ruijter laat met vier videoloops zien hoe bomen een natuurlijk onderdeel zijn van het Amsterdamse stadsbeeld. De Ruijter maakte eerder de prachtige documentaire Bloei in AmsterdamIn het museum toont ze ‘gewone’ bomen, waaronder mensen in de schaduw zitten, aan het werk zijn of waar ze alleen in de ochtendschemering staan.

Een zijkamer met bladerrijke muurschilderingen lijkt goed te passen bij de rest van de tentoonstelling. Maar die schilderijen dateren uit 1776, heten Arcadische droom en gaan over het platteland in plaats van de stad. Het creëert wel een fijne ambiance voor de installatie van kunstenaar en muzikant Bert BartenHij maakt elektronische muziek gebaseerd op de sapstromen van bomen.

Bezoekers kunnen via een koptelefoon naar een video luisteren omgeving luister naar Bartens compositie en als je achteroverleunt in strandstoelen heb je een prachtig uitzicht op de plafondschildering van Pascal Amblard De droom van verbondenheid. Geen oud werk, maar wel uit 2022.

In de museumtuin zijn resten te zien van de ruim honderd jaar oude paardenkastanjeboom die in november 2023 omwaaide. De stronk steekt schuin de tuin in, een paar plakjes van de stam laten de indrukwekkende omvang van de kastanje zien. “We zullen de boom missen”, staat er.

Delen





Stuur een e-mail naar de redactie