Het grootste tekort aan olie in de wereld ooit staat sinds het begin van de oorlog in Iran bovenaan de zorgenlijst van economen. Maar zelfs toen de Verenigde Staten en Iran hun blokkades van de Straat van Hormuz hervatten, stuurden ze olie stijgt boven de $80 per vat De economie staat voor een nieuw probleem.
Benzine. Dat wil zeggen: het vermogen van de wereld om het te maken.
De honderden miljoenen vaten olie die de afgelopen weken de Perzische Golf verlieten en op de markt kwamen, hebben bijgedragen aan de versterking van het olieaanbod in de wereld – maar op zichzelf zijn ze nergens goed voor. Olie moet worden geraffineerd tot producten en brandstoffen die mensen kunnen gebruiken, waaronder asfalt, plastic, huisbrandolie, vliegtuigbrandstof, diesel en benzine.
Maar de raffinagecapaciteit van de wereld is ernstig beperkt. Dat komt deels doordat de toeleveringsketen tijdens de oorlog in de war raakte. Het komt ook omdat Iran tientallen raffinaderijen in het Midden-Oosten heeft aangevallen. En meer recentelijk begon Oekraïne Russische energiefaciliteiten op te blazen.
Voeg daar nog extreme temperaturen aan toe die de koele omstandigheden verstoren die raffinaderijen nodig hebben voor een goede distillatie, en je hebt een groot probleem. Mondiale raffinaderijen verwerken elke dag 8,4 miljoen vaten ruwe olie minder dan vóór het begin van de oorlog – wat volgens Natasha Kaneva, hoofd van Global Commodities Research bij JPMorgan, 10% minder brandstof oplevert.
“De vraag is niet langer of ruwe vaten zullen terugkeren, maar hoe snel het mondiale raffinagesysteem ze kan verwerken”, zei ze.
Aanbod en (gebrek aan) vraag
De oliestroom uit de Straat van Hormuz is geenszins weer normaal. Een hervatting van de stakingen in het Midden-Oosten, de verklaring van president Donald Trump dat het Memorandum of Understanding tussen de VS en Iran ‘voorbij’ is, en de herinvoering van een door de VS geleide zeeblokkade hebben de bemoedigende toename van het tankerverkeer via de belangrijkste waterweg vertraagd. En de productie uit het Midden-Oosten komt langzaam weer op gang, met een stijging van 4 miljoen vaten per dag vanaf mei, aldus Macquarie Research.
Maar de afgelopen weken zijn er 200 miljoen vaten olie uit de zeestraat gekomen, wat volgens Lipow Oil Associates een aanvoer van 17 dagen oplevert. En er komt nog steeds ruwe olie op de markt, ondanks de toegenomen militaire activiteit.
“Het fundamentele verhaal van de oliemarkt blijft onveranderd: er is wereldwijd voldoende olie beschikbaar, zolang het kan worden getransporteerd naar de plaats waar het nodig is”, zegt Rob Thummel, senior portefeuillemanager bij Tortoise Capital.
De vraag is nu wat ermee te doen. De vraag naar olie daalde tijdens de oorlog omdat het aanbod scherp daalde en veel mensen hun olieverbruik verminderden. Dat hielp de prijzen lager te houden dan de meeste analisten gedurende de hele oorlog hadden verwacht – maar het bemoeilijkte ook het herstel van de energiemarkt.
Volgens JPMorgan heeft China bijvoorbeeld 3 miljoen vaten per dag aan raffinaderijproductie stilgelegd, terwijl de regering haar kolencentrales en het gebruik van elektrische voertuigen massaal heeft opgevoerd. China putte zijn enorme noodreserves uit om de verloren gegane olie uit de Perzische Golf goed te maken, en verminderde op dramatische wijze de hoeveelheid benzine en diesel die het had geraffineerd en naar de buurlanden geëxporteerd, wat de wijdverbreide brandstoftekorten in Zuidoost-Azië verergerde.
Voordat de Chinese raffinagecapaciteit weer aantrekt, wil de regering zekerheid dat ruwe olie ongehinderd door de zeestraat kan stromen, voorspelde Kaneva.
Hernieuwde vijandelijkheden in de Perzische Golf bemoeilijken ook de hervatting van de raffinage in het Midden-Oosten. De regio beschikt over een raffinagecapaciteit van 11,7 miljoen vaten per dag, die moeilijk weer op gang zal komen als de brandstof nergens heen kan.
Een nog belangrijker obstakel: volgens JPMorgan viel Iran tijdens de oorlog dertig raffinaderijen uit het Midden-Oosten aan. Het is nog niet duidelijk hoe operationeel deze faciliteiten zullen zijn wanneer ze weer online worden gebracht.
Amerika werd de gas- en dieselexporteur van laatste redmiddel nadat het Midden-Oosten tijdens de oorlog stopte met het exporteren van brandstof.
Amerikaanse raffinaderijen verhoogden hun productie van vliegtuigbrandstof om aan de vraag in Europa te voldoen, en van diesel om aan de vraag in Australië en Azië te voldoen. Dat beperkte het vermogen van Amerika om gas, vliegtuigbrandstof en diesel voor zijn eigen markt te produceren – een van de redenen waarom de gasprijzen niet “als een steen zijn gedaald” zoals Trump voorspelde.
Raffinagecapaciteit in de Verenigde Staten is al jaren een probleem. Dit decennium zijn tot nu toe vier raffinaderijen in Californië gesloten vanwege milieuregels en hoge kosten. De laatste nieuwe Amerikaanse raffinaderij met aanzienlijke capaciteit was de Marathon-fabriek in Garyville, Louisiana, die in 1977 werd gebouwd.
Het is dus niet bepaald de beste tijd voor Rusland, de grootste stookolie ter wereld en de op een na grootste dieselexporteur (na de Verenigde Staten), om … gewoon te stoppen met het exporteren van brandstof.
Rusland heeft vorige week de export van diesel verboden nadat Oekraïense drones Russische raffinaderijen bleven bombarderen. Het land heeft de afgelopen weken te maken gehad met aanzienlijke brandstoftekorten: auto’s staan in de rij bij benzinestations en de brandstofprijzen zijn in sommige regio’s de afgelopen dagen met 50% gestegen.
Deze storingen veroorzaken ook enorme problemen voor de mondiale dieselmarkt: een vijfde van de verminderde raffinageproductie in de wereld is veroorzaakt door de verloren capaciteit van Rusland, aldus JPMorgan. Volgens Andy Lipow, president van Lipow Oil Associates, vormden de 800.000 vaten diesel die Rusland per dag exporteerde vóór het Oekraïense bombardement 12% van de wereldwijde dieseltransporten.
Dat is een groot deel van de reden waarom de dieselfutures de afgelopen drie weken met 20% zijn gestegen – en waarom de gas- en dieselprijzen nog een tijdje hoog kunnen blijven dan iemand zou willen, zelfs als de olie weer begint te stromen.
“Zelfs nu de aandacht van de markt begrijpelijkerwijs op Hormuz blijft gericht, zou een van de belangrijkste bepalende factoren van de mondiale raffinagebalans nu bijna 3.000 kilometer naar het noorden kunnen liggen”, aldus Kaneva.
